Fietsrondje van de Maand: d’n Dommel tussen Eindhoven en Den Bosch (december 2023)

Eindhoven is de grootste stad van de provincie Noord-Brabant, maar Den Bosch is de hoofdstad. Beide steden zijn met elkaar verbonden door het riviertje de Dommel: op z’n Brabants d’n Dommel. Gezapig zoekt het kronkelend stroompje zijn weg door een natuurlijk landschap. Deze maand een gestrekt Fietsrondje van A naar B.

 

 

Vanaf het station domineert eerst de hoogbouw. De Witte Dame en het Klokgebouw, monumenten uit de gloriejaren van elektronicagigant Philips, maken indruk. Snel rollen onze banden echter door de groenstroken tussen de tentakels van de bebouwing. Voorbij de ringweg krijgen we al trek in een frisse duik in het water van Aquabest.

 

“Is dit Eindhoven aan Zee?”

“Is dit Eindhoven aan Zee?”, vragen wij bij Beachclub Sunrice aan het witte zandstrand. “Dit is geen Eindhoven maar Best”, krijgen we als reactie. Luxe tenten nodigen uit voor een trendy glamping.

 

Inhoudsopgave van dit Fietsrondje van de maand

Door op een link te klikken scrol je direct naar een onderdeel van dit fietsrondje.

 

Het Fietsrondje van deze maand

Eeuwenoude bossen en een kapelletje

Hierna wordt Brabant zoals Brabant moet zijn. Veel natuur met regelmatig bos. Een klein dorpje zonder naam met lage huisje en in het midden een kapel in een grasveldje. Banken lonken om even plaats te nemen.

Dit is de streek van de natuurgebieden Scheeken-Mortelen, Heerenbeek en ‘t Veldersbosch op landgoed Velder en De Scheeke. Eeuwenoude bossen, afgewisseld door drassige gebieden. We maken even een korte wandeling over de plankieren om droge voeten te houden en de natuur niet te beschadigen.

De ranke torenspits van de Johannes Onthoofding kerk kondigt aan dat we Liempde naderen. Een heerlijk Brabants dorp met in het midden het Raadhuisplein.

Het piepkleine raadhuisje heeft zijn oorspronkelijke functie verloren, omdat het dorp al decennia onderdeel is Sint-Michielsgestel. Het voormalige raadhuis is nu een begrip voor het afsluiten van een verzekering.

Dit is Brabant met een café op het plein. Het Wapen van Liempde is zelfs een officieel fietscafé.Vanuit de muziekkapel midden op het plein klinken vrolijke deuntjes.

In de Vendelstraat lijkt de tijd te hebben stil gestaan. Tijdens feesten marcheren hier de traditionele vendelzwaaiers. De oude huizen staan er keurig bij. Het leven is goed in mijn Brabantse land!

 

Op een klein stationnetje

Een stukje onverhard schijnt er bij te horen, maar het levert geen problemen op. Een bruggetje brengt ons over d’n Dommel. Tussen een haag van bomen zoekt het riviertje stromend zijn weg.

Liempde had ooit een station. De sporen liggen er nog. Ooit reden hier Internationale treinen van Duitsland naar Vlissingen: het Duitse lijntje. Deze Zeeuwse havenstad had een veerbootverbinding naar Engeland. Vele hoogheden kwamen hier langs, zoals de keizer van Duitsland en de Tsaar van Rusland.

Geleidelijk nam de betekenis van het Duitse Lijntje af. In 1937 werd de reguliere passagiersdienst gestaakt. In de meidagen van 1940 stak een Duitse pantsertrein via dit spoortje de Maas over. Zo braken de Duitsers door de Nederlandse linies. Op sommige delen van het Duitse Lijntje reden nog wel wat goederentreinen, of werden militairen naar de vliegbasis Volkel vervoerd. Het was echter snel verleden tijd. Voor het stationsgebouwtje staat een monument in de vorm van een zeer kort rijtuigje.

De Genenberg Molen is rank en hoog om zoveel mogelijk wind te vangen. Het Rijksmonument dateert uit 1842 en heeft nog dienst gedaan tot 1963.

Aan de overzijde kabbelt verborgen tussen het groen weer ens de Dommel. Fietsen in Brabant blijft genieten.

De provincie staat berucht om de megastallen voor varkens, maar hier ruiken we de penetrante geuren van deze viervoeters nergens.

 

Het Rijke Roomsche Leven in Sint-Michelsgestel

Eenzaam staat de oude toren van Sint-Michelsgestel in het gras van het Petrus Dondersplein. vernoemd naar de Brabantse missionaris die naar Suriname trok om leprapatiënten te helpen. Deze toren was ooit onderdeel van een 15e eeuwse kerk.

De toren had oorspronkelijk een spits, maar in 1836 joeg een ongemeen felle storm de torenspits naar beneden op het dak van de kerk. Het kerkgebouw raakte onherstelbaar beschadigd en moest worden afgebroken. In 1839 begon de bouw van een vervangende kerk. In 1952 is deze al weer afgebroken. De kerk was veel te klein geworden. Elders in Sint-Michelsgestel was een nieuw godshuis verrezen. Aan de toren valt nog altijd te zien dat er een kerk aan vast heeft gezeten. De kerk heeft nu een moderne, transparante aanbouw met een restaurant Aan de andere kant van het Petrus Dondersplein is een kleine protestantse kerk.

Het grasveld op het plein was voeger het kerkhof. Aan het plein staat een paar statige huizen. Een heerlijke plek om neer te vleien op een terras.

 

Instituut voor doven

Sint-Michelsgestel kreeg vooral bekendheid door Kentalis, ooit begonnen als het Instituut voor Doven. Het waren katholieke geestelijken die in 1840 het voortouw namen. Hun doel was om met mensen met gehoorsbeperking te communiceren. In het instituut werden methodieken ontwikkeld. De groei was enorm. In 1908 volgde de bouw van het uitgebreide neogotische complex aan de overzijde van de Dommel. In de tweede helft van de vorige eeuw holde de aanwezigheid van de katholieke geestelijkheid achteruit. In 1990 vertrokken de laatste twee nonnen. En volgden diverse fusies. Sinds 2009 is het instituut onderdeel van Kentalis. Het hoofdgebouw is wel de hoofdvestiging van Kentalis.

Helaas voldoet dit gebouw niet meer aan de eisen van deze tijd. Het gaat in de verkoop. Een van de voorwaarden is dat het gebouw voor een belangrijk deel een woonfunctie krijgt. Sociale woningbouw is niet mogelijk: wel duurdere appartementen. Ook het kasteel de Ruwenberg heeft een katholiek verleden. Het witte kasteel dat dateert uit de 14e eeuw lijkt verborgen achter een lange, statige oprijlaan.

In 1842 kwam hier een katholiek internaat voor jongens van 7-12 jaar. In 1965 werden de laatste jongens aangenomen. 1889 verkochten de fraters het complex. De bijgebouwen werden gesloopt, maar het kasteel bleef overeind.

Kasteel de Ruwenberg is nu onderdeel van een hotel en conferentiecentrum. De twee engelen aan weerzijden van de toegangspoort herinneren nog aan de tijd van het Rijke Roomsche Leven.

 

Een waardig slot

We naderen Den Bosch, waar daar valt weinig aan te merken. We fietsen door het heerlijke, en rustige natuurgebied Haanwijk.

Soms steekt boven de bomen wel de hoge toeter van het Provinciehuis van Noord-Brabant in Den Bosch uit.

Veel knusser is het Landhuis Haanwijk. Water is hier nog altijd voldoende. Den Bosch heet tijdens carnaval Oeteldonk en dat betekent woonplaats in het moeras.

We krijgen even wat verkeerslawaai, maar na de tunnel onder de snelweg keert de rust terug voor een denderend slot van onze fietstocht door het moerasgebied Het Bossche Broek. Zo moeten Stadhouder Frederik Hendrik in 1269 en Vincent van Gogh aan de einde van de de 19e eeuw ook gekeken hebben op Den Bosch met als absolute blikvanger de Sint-Jan. Langzaam komt de gotische kathedraal dichterbij.

We fietsen door chique straatjes. Toch maar even afwijken van de route naar de Markt met de Moriaan: een van de oudste stenen huizen van ons land.

Bijna vanzelfsprekend staat een echte Bossche Bol van bakkerij Jan de Groot op onze programma. De bakkerij is bij de draak op de rotonde voor het station. Ook de terrassen bij het station serveren een originele Bossche Bol van Jan de Groot.

 

 

Route-informatie

Fietsroute: d’n Dommel tussen Eindhoven en Den Bosch
Land: Nederland
Provincie: Noord-Brabant
Lengte: 45 km
Beginpunt: station Eindhoven Centraal
Eindpunt: station ‘s-Hertogenbosch

 

Routebeschrijving met knooppunten

Verlaat het station aan de noordzijde (dus niet de kant van het centrum). Links naast de bussen is fietsknooppunt 97. Volg de knooppunten: 96, 2, 1, 10, 11, 17, 19, 36, 38, 57, 56, 53, 52, 51, 50, 4, 42, 41, 74, 73, 76, 21, 64, 63, 84, 88, 53. Voor je is het station van Den Bosch.

Je kunt met de fiets in de trein gemakkelijk terug naar Eindhoven.

 

Op https://routiq.com vind je nog meer fietsroutes en wandelroutes

 

 

Ontvang elke maand gratis het Fietsrondje van de maand

Vul je e-mailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en verhalen beschikbaar zijn van Bert.

"*" geeft vereiste velden aan

Voornaam*
Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

 

Horeca en winkels onderweg

8km, Aan het zandstrand. Beachclub Sunrice. Maandag en dinsdag gesloten. Overige dagen open vanaf 10:00 uur.

23 km, Midden in Liempde. Het Wapen van Liempde. Op maandag gesloten. Overige dagen open vanaf 10:00 uur. In Liempde is een Coop supermarkt.

31 km, Gemonde tegenover de kerk. Café de Schuif. Op dinsdag gesloten. Overige dagen open vanaf 10:00 uur.

34 km, Sint-Michielsgestel bij de toren. Gasterij de Zwaantjes. Op maandag gesloten. Overige dagen open vanaf 11:00 uur.

Basserie Thuis. Dagelijks open vanaf 10:00 uur. Er is meer keuze. Er zijn ook een AH en een Jumbo.

 

Eindhoven

Met 245.000 inwoners is Eindhoven de vijfde stad van Nederland. De agglomeratie telt ruim 425.000 inwoners. Bijna ongemerkt slingert de Dommel zich door de stad. Op zonnige dagen is het in het groen langs het riviertje aangenaam toeven.

Eindhoven heeft al sinds 1232 stadsrechten, maar had vele eeuwen nauwelijks betekenis. Pas in 1891 kwam daarin verandering door de vestiging van de gloeilampenfabriek van Philips. Bedrijfsfilosofie was zoveel zelf maken: een eigen glasblazerij, eigen metaalfabriek voor de metalen onderdelen, een eigen gasfabriek om de lampen te vullen en een eigen kartonfabriek om de lampen te vervangen. Ook de machines en de gereedschappen werden in eigen beheer gebouwd. De elektriciteit rukte op in Nederland en de vraag naar gloeilampen steeg stormachtig. Philips kreeg in Nederland praktisch een monopolie. Uit de gloeilampen ontstonden de radiolampen en Philips dook in de productie van radio’s. Uit de lampen ontstonden ook medische apparaten en later ook beeldbuizen voor de televisie. Voor radio’s was kunststof nodig en Philips opende een eigen kunststoffabriek, die in de gloriedagen zelfs WC-brillen produceerde Uit de kennis kwam ook de ontwikkeling van allerlei huishoudelijke apparaten.

Wie Eindhoven zegt denkt meteen aan Philips. Dankzij Philips groeide Eindhoven als een olievlek. In 1920 werden een aantal randgemeenten bij Eindhoven gevoegd. Nog altijd hebben de wijken de naam van de vroegere randgemeenten zoals Woensel en Gestel. Tussen die samengesmolten randgemeenten die zich uitsteken als tentakels zijn altijd de groene lobben. Net voor de Tweede Wereldoorlog had Eindhoven de grens van 100.000 inwoners bereikt. De stad was door de fabrieken een doelwit voor bombardementen, maar werd snel weer opgebouwd.

Philips deed veel voor de cultuur en de sport met het Philips Ontspanningscentrum en de Philips Sport Vereniging (P.S.V.), met als belangrijk onderdeel: voetbal. PSV groeide uit tot een nationale topper met 24 keer landskampioen van Nederland. Ook de zwemsport ontwikkelde zich krachtig dankzij Philips. Het bedrijf zorgde voor de bouw van woningen voor de werknemers. Diverse groenvoorzieningen zijn er dankzij het bedrijf. Eindhoven en Philips waren door en elkaar verweven. Het concern groeide als kool naar een wereldspeler van formaat dankzij de toenemende vraag naar elektronica. Philips zette zich in vele segmenten. Overal ter wereld kwamen vestigingen. In 1975 had het concern wereldwijd 400.000 werknemers, waarvan ruim 90.000 in Nederland. De gigant uit Eindhoven kreeg echter last van de remmende voorsprong en de concurrentie vanuit Azië sloeg toe. Bezuinigingen en inkrimpingen waren noodzakelijk om het bedrijf overeind te houden. Vooral Jan Timmer saneerde in de jaren ’90 flink. Productiebedrijven in Eindhoven werden afgebouwd en verzelfstandigd. Het hoofdkantoor verhuisde naar de Omval aan de Amstel in Amsterdam. In 2011 had Philips in Nederland nog maar 13.000 mensen in dienst. Daarna is dat aantal nog verder aanzienlijk terug gebracht. Voor Eindhoven bleven de gevolgen beperkt. Veel van de verzelfstandigde dochters zijn zich gaan richten op hightech. Zo ontwikkelde ASML zich tot een speler van wereldbetekenis. De samenwerking met de Technische Universiteit Eindhoven legde geen windeieren. Eindhoven is nu een hightech-stad met een internationale uitstraling. Brainport groeide uit tot een begrip. De agglomeratie Eindhoven is nu de belangrijkste stedelijke concentratie buiten de Randstad.

Eindhoven Airport is met jaarlijks 6 miljoen passagiers de enige goed functionerende luchthaven buiten het Randstedelijk gebied. De stad heeft een zakelijke uitstraling met een strak centrum. Een uitzondering is sfeervolle wijkje Bergkwartier met bijzondere winkeltjes en eethuisjes. Ter herinnering aan de gloriejaren van Philips prijkt midden in het centrum nog altijd de voormalige radiobuizenfabriek met de huidig naam Witte Dame. Een prachtig voorbeeld van nieuwe zakelijkheid. Gebouwd van 1928 -1931. Overigens is het gebouw pas wit sinds 1953.

In de jaren ’90 kwam het gebouw leeg te staan doordat Philips de productie verplaatste naar andere landen. Philips wilde het pand slopen. Mede door de inspanningen van de Eindhovense kunstenaar Bert Hermens en de Stichting Emmasingel in het begin van de jaren 1990 werd de sloopvergunning afgewezen en het gebouw van de sloop gered. Hermens was ook de bedenker van de naam ‘Witte Dame’. Het prachtige pand kreeg de status Rijksmonument. In de Witte Dame zetelen nu een hogeschool, de bibliotheek en de GGD. Op de begane grond zijn horecabedrijven en winkels, zoals de ANWB. Een ander wit monument van Philips is het Klokgebouw in de wijk Strijk S.

Het complex is nu een broedplaats van cultuur en creativiteit. Meer dan 100 ondernemers in de creatieve sector zijn hier gehuisvest. Er is ruimte voor evenementen met meer dan 10.000 bezoekers.

 

’s Hertogenbosch/Den Bosch

Opmerkelijk zijn de 2 namen die gehanteerd worden: ‘s-Hertogenbosch en Den Bosch net als Den Haag en ‘s-Gravenhage. Bij veel officiële aanduidingen staat echter bij onze residentiestad: Den Haag, maar bij de hoofdstad van Noord-Brabant is dat de naam ‘s-Hertogenbosch. Toch is de naam Den Bosch ouder. Het genootschap ter bevordering van gebruik van de naam ‘s-Hertogenbosch waakt erover dat deze naam wordt gebruik. Feitelijk heeft Den Bosch nog een naam want tijdens het carnaval heet de stad Oeteldonk.

De hoofdstad van de provincie Noord-Brabant is de 4e stad van de provincie Noord-Brabant. Jarenlang was de omvang van de stad beperkt. Den Bosch had in het begin van de jaren ’50 net iets meer dan 50.000 inwoners. Daarna begonnen de grote uitbreidingen: vooral naar het noorden en het oosten, maar ook naar het westen. Door de annexatie van Rosmalen op 1 januari 1996 kreeg de gemeente meer dan 100.000 inwoners. De inwoners van Rosmalen verzetten zich fel tegen deze annexatie. Bij de eerste gemeenteraadsverkiezingen voor het vergrote Den Bosch stemden de inwoners van Rosmalen massaal op Rosmalens Belang. Deze partij werd toen met 10 zetels zelfs de grootste partij van Den Bosch. Anno 2023 heeft de partij vier zetels in de raad en levert ook een wethouder. De gemeente heeft inmiddels 156.000 inwoners

 

Het Bossche Broek

Pal ten zuiden van de Sint-Janskathedraal is al sinds de middeleeuwen de grens van de bebouwing. Hier begint het moerasachtige gebied Het Bossche Broek. Tijdens het eerste deel de Tachtigjarige Oorlog van 1568 tot 1648 lukte het de troepen van de Zeven Provinciën maar niet om Den Bosch op de Spanjaarden te veroveren. In 1591 moest Prins Maurits met zijn leger rechtsomkeer maken, want de Spanjaarden hadden de moerassen om de stad onder water gezet. Dit hadden de Spaanse commandanten overigens afgekeken van de Nederlanders tijdens het beleg van Alkmaar.

In 1629 nam Stadhouder Frederik Hendrik echter ingenieur Jan Adriaensz Leeghwater mee, die het moeras wist droog te malen. Na de Tweede Wereldoorlog ontstonden plannen om Het Bossche Broek te bebouwen. Natuurbeschermers wisten deze plannen tegen te houden. Dit tot grote opluchting van de inwoners Vught, die vreesden dat het oprukken van Den Bosch zou kunnen leiden tot het opslokken van hun gemeente. Wel veranderde het karakter door overbemesting en intensief gebruik door vee. De oorspronkelijke wilde plantengroei was hierdoor grotendeel verdwenen. Inmiddels is deze bemeste bovenlaag verwijderd, zodat de nog aanwezige zaden van hier van oudsher groeiende planten zich opnieuw kunnen ontwikkelen. Zo worden Vught en ´s-Hertogenbosch nu gescheiden door een steeds fraaier wordend natuurgebied met vanaf de Vughtse zijde een uniek uitzicht op Den Bosch met de Sint-Jan.

 

De Sint-Jan

Blikvanger van ´s-Hertogenbosch is zonder enige twijfel de Sint-Janskathedraal: hoogtepunt van Brabantse gotiek. Ooit stond hier een romaanse kerk die in delen is afgebroken, terwijl de nieuwe kerk werd opgebouwd. Alleen de toren van de oude kerk is blijven staan. Je ziet ook duidelijk het verschil in architectuur van de kathedraal in natuursteen en de toren in baksteen. Na de verovering op de Spanjaarden werd het godshuis van de katholieken ontnomen en in handen gegeven aan de protestanten. In de Franse tijd in het begin van de 19e werd de Kathedraal weer terug gegeven aan de katholieke gemeenschap, die tot die tijd moest gebruik maken van schuilkerken. Veel bezoek trekt het beeld van Zoete Lieve Moeder, dat omgegeven is door een zee van brandende kaarsen. Op Moederdag wordt dit Mariabeeld tijdens een feestelijke processie door de stad gedragen.

Een van de oudste stenen huizen van Nederland

Op de Markt van Den Bosch pronkt een van de oudste stenen huizen van Nederland uit de 13e eeuw met de naam De Moriaan. Het monument heeft niet altijd de status gekregen die het verdient, want in 1956 wilde de gemeente De Moriaan slopen om het autoverkeer meer ruimte te geven. De minister heeft het destijds gestopt. Tegenwoordig is de Markt autovrij.

Den Bosch was de stad van het tot in de jaren ’70 vermaarde kruideniersbedrijf P. de Gruyter met de opmerkelijke winkels. Jarenlang was het bedrijf marktleider, maar het maakte een strategische blunder door te laat merkartikelen in de schappen te plaatsen. Deze werden vooral door de invoering van de Ster-reclame op de televisie in 1965 volop onder de aandacht van het publiek gebracht. Ook had de Gruyter niet snel een antwoord op de opkomende supermarkten en de prijsvechters. Verder kreeg de onderneming steeds meer het imago van ouderwets en ingeslapen. Vrij snel kwam het einde aan het eens zo grote succes en in 1976 werden de laatste winkels gesloten. In de Hinthammerstraat is nog een gevel van een vestiging van de Gruyter in volle glorie.

 

Jheronimus Bos

Den Bosch is de stad van Jheronimus Bosch. De beroemde schilder die leefde van 1450-1516 was een meester van het op de doek brengen van satirische beelden. Zijn echte familienaam was Van Aken, maar de kunstenaar signeerde zijn werk echter met Jheronimus Bosch. Veel van zijn werken bevinden zich in het buitenland. Voor het laatst was in 2016 een tijdelijke expositie, waarbij tientallen topwerken van Bosch even naar huis kwamen. Op de Markt staat een standbeeld van de beroemdste Bosschenaar aller tijden.

Verblijf tips voor overnachten in Eindhoven en Den Bosch

In zowel Eindhoven als Den Bosch zijn fijne accommodaties voor fietsers en waar je bijvoorbeeld je fiets veilig kunt stallen.

Overnachten in Eindhoven: Queen Hotel

Goed driesterrenhotel op de Markt. Alles dicht bij de hand. Toch rustig slapen. Het hotel heeft een lift en airconditioning. De receptie is vriendelijk en behulpzaam. Het hotel biedt een keuze uit kamers van uiteenlopend comfort.

Amrâth Hotel Eindhoven

Keurig hotel. Niet duur. Prima verhouding tussen prijs en kwaliteit. Er is een lift en airconditioning. Fietsen kunnen op de kamer. Geen ontbijt, maar koffie met croissant kunnen vooraf besteld worden. Albert Heijn zit naast het hotel. 1,7 km van het centrum.

B&B Florentino

Leuke kleinschalige B&B. Zeer vriendelijke en behulpzame gastheren. Goed ontbijt Net ten zuiden van het centrum bij de Dommel. Fietsen kunnen achter de poort die op slot gaat.

 

 

Overnachten in Den Bosch: Boutique Hotel de Blauwe Pouw

Leuk, kleinschalig en centraal gelegen hotel met een heerlijke tuin. Het gebouw is 125 jaar oud, maar pas 6 jaar geleden geheel verbouwd naar hotel. Zeer ruime kamers. Aardige en behulpzame eigenaar. Fietsen kunnen veilig naar binnen. Geen liften maar er zijn slechts twee verdiepingen. De gasten roemen het ontbijt.

Kloosterhotel de Soete Moeder

Overnachten in een voormalig klooster. Veel in het hotel herinnert nog aan het kloosterleven. Leuk en verrassend in ingericht: knus, maar toch luxe. Om het klooster ligt een uitgebreide tuin. Niet ver van het centrum. Het hotel heeft een lift.

Campanile Hotel

Eenvoudig maar keurig hotel. Rustig gelegen op 4 km van het centrum. Niet ver van de A2/E25. Geen liften, maar er zijn kamers op de begane grond. Met restaurant en ontbijt.

 

Pech onderweg met de Fiets?

Krijg je pech onderweg met je elektrische fiets? Met de speciale fietsverzekering voor e-bikes komt er iemand naar je toe. Ben je betrokken bij een ongeval met jouw fiets? Dan krijg je ook juridische hulp aangeboden bij deze verzekering. Lees alle voordelen van deze betrouwbare fietsverzekering en overtuig jezelf.

 

 

 

 

 

 

 

Comments are closed.