Katowice is misschien niet de eerste bestemming waar je aan denkt bij een City Break, maar het blijkt een interessante stad, zo ontdekte Harmke. Katowice maakt een ongekende metamorfose door. De mijnindustrie heeft op steeds meer plekken plaatsgemaakt voor culturele schatten. Harmke ging naar Polen.

Harmke in de bar van een kolenmijn 320 meter onder de grond

Culturele zone

Afzienbare bossen zie ik vanuit het vliegtuig. Katowice is dan ook de 4^e meest bosrijke stad van Polen. Katowice ligt in de regio Silezië. In de loop der eeuwen maakte Katowice onder meer deel uit van Hongarije, Oostenrijk en Duitsland. Sinds de negentiende eeuw is het een mijnwerkersstadje, maar de laatste tien jaar vindt er een culturele omslag plaats. Veel kolenmijnen werden gesloten en getransformeerd tot iets nieuws. Een wandeling voert me van warenhuis Skarbek uit de communistische tijd langs Oostblokachtige flatgebouwen. Via het lommerrijke park Park Powstańców Śląskich kom ik terecht in de Culturele zone. Hier begint het me pas echt te dagen dat Katowice vol verborgen parels zit! Eén zo’n verborgen parel is de concerthal, een op het eerste gezicht vrij saai rechtlijnig gebouw dat een wonder van moderne architectuur blijkt te zijn.

Warenhuis Skarbek stamt uit de Oostbloktijd

Het centrum kreeg een opknapbeurt

De concerthal oogt van buiten rechtlijnig

Weergaloze concertzaal

De concerthal, die is opgetrokken uit rode baksteen, is de thuisbasis van het Poolse Nationale Radio Symfonie Orkest. De buitenkant is rechtlijnig, de binnenkant is organisch vormgegeven. De zaal zelf bevindt zich in een zwarte kuip van speciaal beton en vormt een gebouw in een gebouw. Dat is akoestisch slim, het houdt geluiden van buitenaf nog beter tegen. Architect Tomasz Konior werkte samen met Nagata Acoustics uit Japan. Ze gebruikten diverse houtsoorten en de golvende wanden refereren aan geluidsgolven. Leden van het orkest druppelen binnen om te repeteren. Bij de eerste klanken van viool en cello weet je al dat de muziek prachtig tot zijn recht komt in deze weergaloze zaal. Ik moet denken aan die concerthal in Kuhmo in Finland, ook een plaats waar je zo’n buitengewone concertzaal niet verwacht.

De rode accenten verwijzen naar de rode verf die in de mijnbouw werd gebruikt

De zaal bevindt zich in een zwarte kuip

De akoestiek in de zaal is onovertroffen

Schotelvormige sporthal

In dezelfde Culturele zone staat het congresgebouw dat zich ook al door zijn architectuur onderscheidt. Het tweeledige gebouw gaat op in het landschap dankzij het grasdak, zo groen als een Teletubbiesweide. Zoals zoveel gebouwen en panden in Katowice is het congresgebouw gebouwd boven op een voormalige kolenmijn. Tussen de twee compartimenten door voert een trap je naar het grasdak. Vanaf daar kijk je op de Spodek, een modernistische schotelvormige sporthal uit de jaren vijftig die doet denken aan een ruimteschip en die tevens dienstdoet als poppodium. Bekende sterren als Prince en Madonna traden er op. De architectuur van de Spodek was destijds zo experimenteel dat militairen voor de opening hebben getest of de hal niet zou instorten. Een onderaardse gang verbindt het congresgebouw met de Spodek.

Op het dak van het congresgebouw groeit gras

Aan de horizon rijzen torens van oude mijnen op

De koepel van de schotelvormige Spodek

Museum in mijnschacht

Enkele kolenmijnen zijn nog in gebruik, de meeste zijn inmiddels gesloten. In sommige gevallen zijn ze omgetoverd tot culturele plek. Zo zit Muzeum Śląskie in een 200 jaar oude steenkolenmijn. De ingang bevindt zich nabij de tuin van de Concerthal, een labyrint van struiken dat van bovenaf de plattegrond van Katowice vormt. Dit Silesian Museum omvat onder meer onbekend werk van bekende Poolse schilders én kunst van de mijnwerkers zelf. Hoe dieper je het museum in gaat, hoe aangrijpender het wordt, want WOII komt aan bod. Ik vind het nogal beklemmend en tegelijk bewonder ik ook hier weer de architectuur en de manier waarop alles wordt getoond. Gelukkig eindigt de rondgang met een vrolijke noot: een witte kubus met zwarte letters. Het is een installatie van dichter Stanisław Dróżdż, waarin je kunt lopen en springen.

Krzysztof, vertegenwoordiger van Katowice, in het Silesian Museum

Schilderij door een mijnwerker, getiteld ‘Here I Worked, Lost my Job’

Harmke in de installatie bij de uitgang van het museum

Markante muurschilderingen

Katowice blijkt ook over de nodige muurkunst te beschikken. Langs het spoor (adres: Tylna Mariacka 19) valt de mural op van violist en zanger Zbigniew Wodecki (1950-2017) uit Krakow. Katowice was de stad waar zijn carrière begon. Zijn vader was trompettist bij het eerdergenoemde orkest van de Poolse Radio. Ook bij het Park Olimpijczyków in de buitenwijk Szopienice is er opvallende streetart. De afbeelding in blauw, wit en goud is een ode aan de schrijver Stanisław Lem (1921-2006), die afkomstig was uit Katowice’s zusterstad Lviv. In diezelfde buitenwijk is het sprookjesachtige werk te zien van een man te paard. Het stelt Kazimierz Kutz voor, de filmregisseur (1929-2018) die opgroeide in deze wijk. Deze streetart toont verder de niet meer bestaande gebouwen van de staalfabriek, die ooit de belangrijkste industrie van deze wijk vormde. murale.katowice.eu

Streetart in het centrum ter ere van muzikant Zbigniew Wodecki

Deze muurschildering is een ode aan de Poolse schrijver Lem

Filmregisseur Kutz, de man te paard, groeide op in deze wijk

Monumentale mijnwerkerswijk

Mijnwerkerswijk Nikiszowiec dateert uit begin vorige eeuw, een tijd waarin werknemers werden gepaaid met goede woonvoorzieningen. Sinds 6 jaar geleden de mijn in deze buurt werd gesloten, is het een ‘normale’ woonwijk, al hebben veel bewoners nog een verleden in de mijnbouw. Kenmerkend voor de huizen in deze monumentale wijk zijn de gevarieerde erkers en de rode kozijnen. Rode verf werd in de mijnindustrie veel gebruikt tegen roest en was daardoor makkelijk beschikbaar. Bij de kerk hangen naamplaatjes van verongelukte mijnwerkers, tieners soms. Dankzij de verbeterde veiligheid verminderde het aantal drastisch. Nikiszowiec was vijftien jaar geleden een no go zone, nu is het er schoon en veilig, mede dankzij de oprichting van de vereniging FIL die mensen aanspoort hun omgeving mooi te houden.

Gids Tomasz uit Nikiszowiec, zijn vader en grootvader werkten in de mijnen

In dit pand in de mijnwerkersbuurt zat de bar

Nikiszowiec raakt steeds meer in trek als wijk om te wonen

Afdalen in een mijn

Doet ze het of doet ze het niet? Ik doe het. Ik daal af in een oude mijnschacht naar een diepte van 320 meter onder de grond. Kopalnia Guido heet deze kolenmijn in het plaatsje Zabrze nabij Katowice. De mijn zelf is niet meer als zodanig in gebruik en is nu een plek waar je met een gids een intensieve tour kunt maken door de mijngangen. Helm op, lampje om. Wat ook kan, is ‘gewoon’ een drankje bestellen in de ondergrondse bar. Dat laatste is wat ik doe. Daarvoor hoef ik alleen maar in de lift te stappen. Die lift is ‘authentieker’ dan ik had verwacht. Krakend en piepend zakt hij ver de diepte in door de smalle schacht. Geruststellend idee is dat in deze mijn zelfs bruiloften worden gehouden. Eenmaal beneden proosten collega-travel writer Daphne en ik met Aperol Spritz. We zijn net zo diep onder de grond als de Eiffeltoren hoog is!

Op bezoek bij kolenmijn Kopalnia Guido in de plaats Zabrze

Met deze lift daalde Harmke af naar de diepte

Proosten met Daphne, 320 meter onder de grond

Bijzonder bizonpark

Op een halfuur ten zuiden van Katowice ligt het plaatsje Pszczyna. Hier bezoek ik een bizonfarm. De snelweg erheen gaat dwars door de bossen. Deze omgeving was een geliefd jachtgebied. Er werd gejaagd op wilde zwijnen, vossen, herten en bizons. Nu is hier de Polish Bison Farm, een reservaat waar bizons – wisenten – juist beschermd worden, terwijl ze in hun natuurlijke habitat leven. Op gezette tijden worden de beesten gevoed. Vanaf het observatiedek zie ik de kolossale dieren eten uit voederbakken. Er is ook een hertenkamp in dit enorme park van zo’n 10 hectare groot. In het park is verder een klein museum en er zijn leuke en leerzame attracties voor kinderen, zoals een dendrofoon, bestaande uit een houten frame met ‘klankblokken’ van het hout van diverse boomsoorten waarop je een melodie kunt spelen.

Voedertijd in het bizonreservaat

Het hertenkamp bij de Polish Bison Farm

De omgeving van Katowice is enorm bosrijk

Romantisch kasteel

Nog een attractie in Pszczyna is het kasteel, een paleis eigenlijk. Het ligt aan de rand van het historische stadje. Via de bossen loop ik er vanaf het bizonpark heen. Het kasteel is omgeven door een romantische tuin en ervoor ligt een groot gazon. Een rondleiding maak je met een apparaatje met headset. In heldere bewoordingen loodst een stem je zo door de verschillende zalen, die veelal zijn ingericht in de stijl van de negentiende eeuw. De zalen zijn rijkgedecoreerd met veel grandeur. Een van de bewoonsters was prinses Daisy, die van zingen hield. In het kasteel werden en worden klassieke concerten gegeven. Buiten is een gedenkplaat aangebracht voor de componist Georg Philipp Telemann die hier kennismaakte met Poolse volksmuziek. Het plaatsje Pszczyna zelf is ook de moeite waard. Het heeft een gezellig plein vol terrasjes.

Het kasteel in Pszczyna met riante grasmat

Het grenst aan het historische centrum

Een zaal vol met jachttrofeeën

Eten en drinken

Doordat Silezië deel uitmaakte van verschillende landen met hun eigen culinaire tradities, kent de keuken van Katowice vele invloeden. De stevige kost houdt vooral verband met de mijnbouw.

Browar Mariacki

In de binnenstad heb je de bruisende uitgaansstraat Mariacki met een studentikoze vibe. Katowice telt wel zeven universiteiten. Hier eet ik bij Browar Mariacki, een hip en stylish restaurant annex bierbrouwerij. Ze maken er ook lekker (bijna) alcoholvrij bier. De vijgensalade en ravioli die ik er proef zijn verrukkelijk. Adres: Mariacki 15, Katowice.

Bierproeverij bij Browar Mariacki

De ravioli is to die for

Hip restaurant in Nikiszowiec

Restaurant Śląska Prohibicja ligt in de voormalige mijnwerkerswijk Nikiszowiec. Het restaurant staat goed bekend en is dé plek om de gevulde soep Żur śląski te proeven of de traditionele vleesschotel Rolada śląska. Die laatste is een stevig mijnwerkersgerecht van runderrollade met jus, aardappel en rode kool. Adres: Krwaczyka 1, Katowice

De bar van het restaurant

Traditionele mijnwerkersmaaltijd

Lunchen in Pszczyna

Een zeer goed restaurant in het eerdergenoemde plaatsje Pszczyna is Międzywojenna. Reserveren is een must! Het restaurant is onderdeel van het Silesian Culinary Path, een culinaire route. Ik eet er de lekkerste carpaccio met eekhoorntjesbrood en eetbare bloemetjes. Ook de salade met warme kaas mag er zijn. Adres: Rynek 3, Pszczyna

Het lunchrestaurant in Pszczyna

Geweldige carpaccio

Bierbrouwerij Tyskie

Buiten de stad in het plaatsje Tychy zit bierbrouwer Tyskie Brewery, een van de oudste brouwerijen in Europa. Het beslaat een gigantisch complex. Tyskie bestaat sinds 1629, al bijna vierhonderd jaar dus. De traditionele flessen zijn te herkennen aan een wit-met-rood etiket met een rood-met-gouden kroontje. Adres: Katowicka 9, Tychy

Bierbrouwerij Tyskie

Rondleiding over het complex

Slaaptip in Katowice

Q Hotel Plus ligt op een gunstige locatie in Katowice, op loopafstand van de uitgaansstraat Mariacki. Het is een prima en vriendelijk viersterrenhotel. Het ontbijtbuffet is dik in orde en ook ’s avonds kun je er lekker eten bij een goed glas wijn. De soep en de tonijn met boekweit, limoen, yoghurt en mint bevallen prima. Adres: Wojewódzka 12, Katowice

De entree van het Q Hotel

Ook bij Q kun je heerlijk eten

Fun Facts

Dat Katowice verandert van mijnstad in een cultureel bolwerk blijkt ook uit deze ‘fun facts’.

City of Science 2024

Katowice is European City of Science 2024. Via de wetenschap wil de stad nieuwe ontwikkelingen in de regio Silezië in gang zetten en daarmee de kwaliteit van leven verbeteren.

Katowice is Europese Wetenschapsstad 2024

Neonlichten

Vooral in de jaren ’60 en ’70 was Katowice bekend om zijn neonlichten. Het werd het Poolse Las Vegas genoemd. Deze traditie leeft weer op en steeds meer shops en restaurants doen mee.

Ook bij brouwerij Tyskie zag ik neonlicht

Pop-up kunstgalerie

Nu veel mijnen en fabrieken zijn gesloten, ontstaan er creatieve initiatieven om leegstaande gebouwen te benutten. Zo poppen er kunstgalerieën op zoals de Wilson Shaft Gallery. Adres: Oswobodzenia 1

Pop-up art gallery op een industrieterrein

Meer informatie over Katowice

Op de volgende websites vind je meer informatie over Katowice en de activiteiten.
katowice.eu en welcome.katowice.eu en silesiatrip.pl. Lees hier het laatste nieuws over Katowice.

Tours in en om Katowice boek je bij Silesia Trip

Hoe kom je in Katowice ?

Wizz Air vliegt in anderhalf uur van Eindhoven naar Pyrzowice Airport (Katowice). Vanaf daar is het met de huurauto/taxi een halfuur rijden naar de stad. Bus AP gaat naar het centrum. Ook zijn er bussen naar de omliggende steden waarmee Katowice een metropool vormt. Of pak de trein (overstappen in Zawiercie).