Belgisch-Limburg is een nieuwe fiets attractie rijker: fietsen tussen de mijnterrills. Een ponton met een slinger voert een lint fietsers over het water tussen de met groen bedekte heuvels van mijnafval. Het lijkt op een droomplaatje uit een fotoboek. Een hoogtepunt tijdens een fietstocht door de voormalige mijnstreek van Belgisch-Limburg. Net ten westen van de Maas.
Ons startpunt is Eisden: niet te verwarren met het Nederlandse Eijsden. Ooit een nietig dorpje, maar de komst van de kolenmijn zo’n 100 jaar geleden zorgde voor een drastische verandering. Belgisch-Limburg bestond uit schrale grond met weinig middelen van bestaan en was daardoor dunbevolkt. De mijnwerkers moesten dus ergens anders vandaan komen.
De fietsroute voert door Tuinwijk, die speciaal voor de komst mijnwerkers werd opgetrokken. In België had men geleerd van de ervaringen in de Borinage met troosteloze huisvesting. De slechte leefomstandigheden leidden daar vaak tot onrust. Men wilde rust in de tent.
Dus werd het echt een tuinwijk met modelwoningen: twee onder een kap met een tuintje voor en achter. Opmerkelijke vakwerkarchitectuur met symmetrische puntdaken, dakkapelletjes en veel versierselen.
Twee onder een kap in België betekent dat de tweeling niet echt een eenheid uitstraalt. Verschil moet er zijn bij onze zuiderburen.
De Mijnkathedraal
Midden in de wijk staat de monumentale Sint-Barbarakerk met de bijnaam de Mijnkathedraal. Sint Barbara is de patroonheilige van de mijnwerkers. De schitterende lichtinval door de glas in loodramen is geïnspireerd op de kathedraal van Chartres.
In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog zijn maar weinig kerken ontworpen door een vrouw, maar deze kerk is een creatie van de Waalse Auguste Vanden Nieuwenborg.
De scholen en het gemeenschapshuis hebben allen een zekere eenheid van stijl. Het gemeenschapshuis heeft de prachtige naam Casino. Dit was geen gokhal, maar een centrum van cultuur en ook een danspaleis.
Bijzonder is fietsen op de Kastanjelaan. Onder de dikke kastanjebomen staan aan de rechterzijde de huizen van de mijnwerkers, maar links achter de hekken zijn de riante optrekjes van de mijningenieurs.
Net buiten de wijk priemen de 2 schachtbokken van de mijn van Eisden de blauwe hemel. In tegenstelling tot in Nederlands-Limburg waar alle mijncomplexen verdwenen zijn, is in Belgisch-Limburg veel gehandhaafd als industrieel monument. Gebouwen hebben een nieuwe, eigentijdse functie gekregen. Het voormalige hoofdgebouw van de mijn is nu een riant viersterrenhotel in een tuin. Uniek is overal de combinatie met de natuur.
Dominant zijn de schachtbokken
Schachtbokken zijn de stellages waaraan het grote wiel draaide die de lift in de mijnschacht in beweging zette tot bijna een kilometer onder de grond. Als bakens staan ze nog in het landschap. Voor een prachtig uitzicht kun je een van de schachtbokken van Eisden beklimmen. Vanaf de top kijken we uit op de kunstmatige heuvels met de naam terril.
Met de zuivere steenkool kwam ook veel onbruikbaar gesteente naar boven. De scheiding vond plaats in de kolenwasserij. In grote bakken water vielen de onbrandbare stenen onmiddellijk naar de bodem, terwijl de gasrijke steenkool bleef drijven. Via een transportband ging mijn afval naar kunstmatige heuvels. Door de leisteen is er soms een exotische flora ontstaan.
Bij de schachtbokken is ook het bezoekerscentrum van het Nationaal Park de Hoge Kempen. Ineens staan we midden in het groen. Veel delen van de voormalige mijncomplexen zijn teruggepakt door de natuur.
De terrils komen dichterbij. Tussen deze terrils liggen plassen. Deze zijn ontstaan door grindwinning. Opmerkelijk is dat deze schitterende combinatie is ontstaan door ingrijpen van de mensen.
De trekpleister van de tocht
Midden tussen al het schoons staan we ineens voor de grote trekpleister: de pontonbrug die als een slang 380 meter over het water kruipt. De bochten zorgen voor nog meer variatie in het uitzicht.
Na de tocht over het water brengt een pittig klimmetje ons het Maasdal uit. Het Kempens Plateau is een grote puinkegel gevormd door keien en stenen uit de Ardennen, die tijdens de ijstijd door de Maas zijn afgezet in het zuidoosten van de Limburgse Kempen.
Later zorgden zeewinden voor een deklaag met zand. Het park bestaat uit bossen, heide en waterpartijen. De hoogte varieert tussen de 40 en 104 meter boven de zeespiegel.
Meer dan 7.000 verschillende soorten planten sieren het park. In het groen fietsen we een stuk eenzamer dan op de pontonbrug. Regelmatig zijn zitjes om te genieten van het landschap.
Het station van As
Een belangrijk spoorwegknooppunt was het voormalige station van As. De aankomstplek van veel mijnwerkers uit andere streken.
Ooit domineerden de geluiden van rangerende kolentreinen. Het stationsgebouw is nu een populaire uitspanning. Het terras is op de sporen. Oude treinwagons geven een indruk van het verleden.
Er is keuze genoeg voor een andere route terug naar Eisden, want in het park is 240 kilometer aan fietsroutes uitgezet op de knooppunten.
De fietsknooppunten van mijningenieur Hugo Bollen
Belgisch-Limburg is de kraamkamer van de fietsknooppunten. De fiets werd ook gebruikt in de mijnen. Op een mijnfiets trapten de onderhoudsmonteurs op de sporen van de mijntreintjes door het gangenstelsel naar de plaatsen waar zij nodig waren.
Uitvinder van het knooppuntensysteem is de voormalige mijningenieur Hugo Bollen, die door de mijnsluiting zonder werk kwam te zitten. Met een tomeloze inzet wist Bollen bestuurders te overtuigen voor zijn plan. In 1995 werd het eerste knooppuntennet een feit. Inmiddels hebben de fietsknooppunten zich uitgerold over heel Nederland en Belgisch, maar bijvoorbeeld ook in steeds meer delen van Duitsland. Saillant detail: de nummers staan in een bol.
De Knooppunten maakten Belgisch-Limburg tot dé provincie voor fietstoerisme bij onze zuiderburen. Limburg kon hiermee na de sluiting van de mijnen een nieuwe weg inslaan.
Belangrijkste mijnmonumenten
Tussen 1980 en 1992 zijn alle kolenmijnen gesloten, omdat ze niet meer rendabel waren. Er is echter veel bewaard gebleven als industrieel monument. Als bakens van het verleden sieren op diverse plaatsen de schachtbokken het landschap. Enkele mijncomplexen zijn keurig opgeknapt. Andere geven de teloorgang van het zwarte goud duidelijk weer.
De C-Mine in Genk
Dit mijncomplex is van een industrieel bouwwerk getransformeerd naar een centrum van hedendaagse cultuur met expositieruimtes, ateliers, theaters en Brasserie Basics. De industriële sfeer zweeft er nog altijd. Het balkon biedt een uniek uitzicht over de mijnsite. Een donkere trap brengt je naar het ondergrondse mijnverleden.
Op het terrein staan de oudste schachtbok uit 1916 én de jongste schachtbok uit 1962 van Belgisch-Limburg. Je kunt de klim wagen.
Vlaams Mijnmuseum in Beringen
Daar waar de C-Mine in Genk vooral gericht is op het heden, duik je in het mijnmuseum van Beringen terug in het verleden.
Het museum beeldt vooral het verhaal van de mijnwerkers zelf uit. Aan het plafond hangen hun koffers, waarmee ze uit verre streken kwamen. Bijna vanzelfsprekend staat ook hier de schachtbok nog fier overeind.
Museum van de mijnwerkerswoning
In Tuinwijk Eisden is een mijnwerkerswoning volledig ingericht in de oude staat. Vooraf aanmelden.
Genk, de nieuwe stad
Genk, niet te verwarren met Gent, is een nieuwe stad die ontstaan is dankzij de opkomst van de mijnen. Absolute blikvanger is de bibliotheek op het Stadsplein van Claude Visconi met een prachtige lichtinval en een heerlijke blik naar buiten.
Een aangenaam etablissement op dit plein is Brasserie 360. Dankzij een paar aantrekkelijke hotels is Genk een uitstekende stad om te verblijven.
De fietsknooppunten verbinden je naar alle hoogtepunten
Het complete net van de knooppunten in Belgisch-Limburg staat de Fietskaart Limburg. Er zijn diverse themaroutes en er is een gids met fietscafés, fietscampings en fietsvriendelijke hotels.
Meer informatie
- op www.visitlimburg.be/nl/fietsen
- Ook de grote Vlaanderen fietsroute slingert hier: www.icoonfietsroutes.be/vlaanderenroute
- Meer over de mijnen en de geschiedenis: www.visitlimburg.be/nl/mijnerfgoed
Met de trein
Je kunt met de trein van Nederland via Antwerpen Centraal naar Genk. Dankzij de nieuwe Intercity Nieuwe Generatie van Nederland naar België gaat dit nu een stuk sneller. Fietsen kunnen mee met een fietskaartje. Voor dienstregeling en kaartjes, ook voor de fiets: www.nsinternational.com.
Pech onderweg met de Fiets?
Krijg je pech onderweg met je elektrische fiets? Met de speciale fietsverzekering voor e-bikes komt er iemand naar je toe. Ben je betrokken bij een ongeval met jouw fiets? Dan krijg je ook juridische hulp aangeboden bij deze verzekering. Lees alle voordelen van deze betrouwbare fietsverzekering en overtuig jezelf.
Meer foto’s van deze route
