Toen het oorlog was: hier is onze geschiedenis vereeuwigd in zand

In deze meimaand vierden we 76 jaar bevrijding. Ook al zijn er steeds minder ooggetuigen uit die periode die nog in leven zijn, vergeten mogen we de oorlog niet. Hopelijk worden we in juni bevrijd van een aantal coronamaatregelen waardoor we meer vrijheid terugkrijgen. Eén van de mogelijkheden die zich dan aanbieden is om zandsculpturen ter ere van die bevrijding te bezichtigen.

Toen het oorlog was

Museum en kunstwerk

In Garderen staat het Veluws Zandsculpturenfestijn. Het is zowel een historisch museum als een fenomenaal kunstwerk. Zandbeelden en zanddiorama’s vertellen over de tweede wereldoorlog. Het begin van de vijandelijkheden krijgt de aandacht met de Grebbelinie en het bombardement op Rotterdam. De bezetting door de Duitsers en de bevrijding in 1944 en 1945 komen ook ruimschoots aan bod. Er is veel ruimte voor Nederland en dat maakt je als bezoeker extra betrokken. Het raakt je.

Bombardement

Bombardement op Rotterdam

Ook de strijd buiten ons land wordt in beeld gebracht. De laffe Japanse aanval op Pearl-Harbour en de bloedige slag om Stalingrad zie je terug in het zand. Ook de landingen in Normandië en het Ardennenoffensief als aanloop naar de bevrijding hebben hun plek gekregen. Zowel binnen als buiten kun je als bezoeker de tweede wereldoorlog tot je door laten dringen. De beelden zijn levensecht, ogen kijken je indringend aan en onder de zanderige huid van de versteende soldaten zie je hun aders. Daar waar uitleg nodig is bieden begeleidende teksten voldoende verheldering.

D-day

De hel van Stalingrad

De opbouw

Het opbouwen van de expositie heeft maar liefst vijf maanden gekost en nog steeds wordt er bijgebouwd. Men raakt immers nooit uitverteld over de oorlog. Voordat dit festijn werd gecreëerd moest de vorige tentoonstelling meedogenloos worden vernietigd. Helaas is dat uiteindelijk het lot van al die zandbeelden. Toch zijn ze eeuwig omdat ze in het geheugen blijven en op de gevoelige plaat worden vastgelegd.

 

Lees ook dit artikel: Bezoek de Basiliek van Oudenbosch

 

Het scheppen van een zandsculptuur kun je overigens niet vergelijken met het bouwen van een zandkasteel aan het strand. Er zou al heel snel niets meer van over zijn dan een bergje zand. De sculpturen in Garderen zijn ter plaatse gehouwen uit grote en harde zandblokken. Wat er nu staat is gemaakt door een internationaal team van maar liefst dertig carvers zoals dit soort kunstenaars worden genoemd.

De tweede wereldoorlog

Het verzet tegen de bezetters wordt in die grote zandbak afgebeeld maar ook de NSB en degenen die samenwerkten met de Duitsers worden getoond. Slachtoffers van concentratiekampen en dwangarbeid laten een triest beeld zien onder de noemer ‘een enkeltje naar de dood’. De vrolijkheid en het geluk van de bevrijding daarentegen slepen je mee naar die tijd. Met name bij deze taferelen is er veel oranje te zien. Een heus draaiorgel maakt dat geheel extra vrolijk.

Verzet

Vrij!

Doordat de sculpturen worden samengebracht met originele voertuigen, voorwerpen uit de oorlog, foto’s en uniformen komt zelfs een wereld van zand tot leven. Engelandvaarders staan stoer achter het roer van hun boot en koningin Wilhelmina spreekt het volk toe over de radio nadat het koningshuis is gevlucht naar Engeland.

Engelandvaarders

Koningin Wilhelmina spreekt het volk toe

Een levensgrote Anne Frank schrijft in haar beroemde dagboek en de drie geallieerde leiders Churchill, Roosevelt en Stalin zitten samen tijdens de Jalta conferentie. En ja, ook Hitler heeft zijn plaats gekregen. Zonder hem was deze oorlog er waarschijnlijk niet geweest. Dat hij niet als held maar als zwijn wordt beschouwd zie je terug in de beelden.

Anne Frank

Jalta conferentie

Het vijfde zwijn

Details

Naast de grote beelden heb je de kleine beeldjes, de diorama’s oftewel miniaturen. Deze laten met ongekend veel details verschillende periodes en taferelen uit de oorlog zien. Naar deze kleine werelden en steden van zand kun je heel lang blijven kijken omdat je steeds weer nieuwe dingen ontdekt.

Diorama’s

Vrede en vrijheid

De tour eindigt met de denazificatie. Verraders werden opgepakt en gestraft en alles wat nog deed herinneren aan Hitler en zijn nazi’s werd verwijderd, zo ook de straatnamen. En dan vertelt grootvader aan de kleinkinderen en de hond het verhaal van 1940-1945. Hij zit in een fauteuil, een opengeslagen boek in de hand. Toen het oorlog was … Wat je nu zou willen doen, is nog één keer door de tentoonstelling heen lopen en opnieuw alles in je opnemen. Het is verwonderlijk dat iets wat zo lelijk en slecht is als een oorlog zo prachtig kan worden uitgebeeld. En het is boeiend voor iedereen, voor alle bezoekers: jong en oud, en zelfs de hond mag mee (mits aangelijnd).

Denazificatie

 

 

 

 

Comments are closed.