Fietsrondje van de maand april: Kennemerduinen (43 km)

Een van de fraaiste duingebieden is in het Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Mét fietspaden. Aan de randen bevinden zich het knusse dorp Overveen en historische bouwwerken als de Ruïne van Brederode. Door de verlenging van de pieren van IJmuiden is een geheel nieuw kustgebied ontstaan. Bloemendaal aan Zee lijkt op een zomerse zondag op het partyleven van Ibiza.

Het stationnetje van Overveen is knus. Het gebouw dateert uit 1881 en fungeerde aanvankelijk ook als postkantoor. Sinds de sluiting van het plaatskaartenloket heeft het stationsgebouw een horecafunctie. Het station was in het begin van deze eeuw bijna gesloopt. Er was sprake van een nieuw station Haarlem West. Met name voor de Hogeschool Inholland die bijna tegen Overveen aan ligt. De plannen werden echter afgeblazen. De ingang van de school bleek dichter bij het station Overveen, dan de locatie van het nieuwe station.

Overveen is klein, maar het dorp heeft wél een echte kern met een winkelstraat. De plaatselijke Albert Heijn staat decor voor de TV-reclames van het supermarktbedrijf.

Overveen heeft iets Bourgondisch.

Het dorp stond erom bekend dat de gesproken taal met meest overeenkwam met ABN. Tegenwoordig is dat Dronten in Flevoland. Al sinds jaar en dag hoort Overveen bij de gemeente Bloemendaal. Deze chique gemeente kreeg bekendheid door de ordinaire ruzies in het Raadhuis.

Pas op, vallende dennenappels

Eenmaal in het nationaal park rollen onze banden duin op duin onder de dennenboom. We missen een bordje: “Pas op, vallende dennenappels!” Een gedenksteen herinnert ons aan de verzetsstrijders uit de Tweede Wereldoorlog die hier in duinen door geweer salvo’s om het leven kwamen. In dit vreedzame decor kunnen we dergelijk geweld maar moeilijk voorstellen.

De rust van de duinen leek ook een ideale locatie voor een psychiatrisch ziekenhuis. In 1849 sprak men nog over krankzinnigen. In dat jaar opende het provinciaal gesticht Meer en Berg, dat al snel de toen nog onofficiële naam Santpoort kreeg. Het complex lag echter niet in Santpoort, maar nog net in de gemeente Bloemendaal. In 1970 verbleven hier nog 900 patiënten. In de jaren ’80 laaide de discussie op of je mensen met psychische problemen wel zo massaal moest afzonderen van de samenleving. “Santpoort” werd afgebouwd en in 2002 definitief gesloten.

Zoals vaker gebeurt bij leeggekomen grotere complexen ontstond er een lange discussie over de toekomst. Het duurde maar liefst 10 jaar voordat de plannen konden uitgewerkt. Een groot deel van de gebouwen ging tegen de grond om plaats te maken voor woningbouw. Het enige dat we nu nog waarnemen is een enkel overgebleven paviljoen links langs het fietspad.

Lancelot van Brederode

Aan de voet van de duinen ontwaren we de Ruïne van Brederode. Het kasteel lijkt redelijk in tact, maar we kijken uit op het meest gave deel. De steenklomp speelde een belangrijke rol in de gloriejaren van het Graafschap Holland aan het einde van de Middeleeuwen. De burcht werd een paar keer met de grond gelijk gemaakt, maar telkens weer opgebouwd.

In 1573 moesten de geuzen van Haarlem zich overgeven aan de Spaanse troepen. Geuzenleider Lancelot van Brederode werd daarop onthoofd. De Spanjaarden staken zijn kasteel in brand. Eeuwenlang was de ruïne prooi van stuivend duinzand. In de 19e eeuw werd de burcht uitgegraven en voor een gedeelte hersteld. De Ruïne van Brederode is een Rijksmonument.

Neorenaissance kolos

Van meer recente datum is het landhuis Duin en Kruidberg in neo-Hollandse renaissancestijl. De sierlijke kolos heeft de omvang van een paleis. Het landgoed was ooit eigendom van Koning Willem III, maar het was grootondernemer Jacob Theodoor Cremer die in 1907 opdracht gaf tot de bouw. Tot 1961 bleef de familie eigenaar, maar in dat jaar verkochten de erfgenamen het landgoed aan de Nederlandsche Handel Maatschappij. De bank richtte Duin en Kruidberg in als vakantieverblijf voor het personeel. De Nederlandsche Handel Maatschappij werd onderdeel van ABNAMRO. Deze bankgigant bouwde Duin en Kruidberg om tot een conferentie- en trainingscentrum.

In het jaar 2000 kwam er een aanbouw met een hotel gedeelte. In de praktijk bleek dat ABN AMRO meer verstand had van bankieren, maar dat de exploitatie van een hotel beter aan anderen overgelaten kon worden. Duin en Kruidberg is nu een viersterrenhotel.

Crematorium Driehuis-Westerveld

Het rustige Driehuis is al eeuwen populair als woonplaats onder welgestelde Amsterdammers. Midden in het dorp prijkt de toren van de Engelmunduskerk. Pastoor Bik van deze kerk stimuleerde de opgroeiende Pim Fortuyn om zich te verdiepen in het katholieke geloof. Priester worden leek zijn grote roeping, maar Pim Fortuyn maakte de opleiding niet af. Het celibaat in het vooruitzicht leek de levensgenieter uiteindelijk maar niets.

In Driehuis is Westerveld: het oudste crematorium van Nederland. In 1914 vond hier de eerste crematie plaats. Dat was toen nog tegen de wet, maar binnen de Nederlandse cultuur kennen we een lange traditie van gedogen. Pas in 1955 werd verbranding van overledenen officieel toegestaan. Voor de bezoekers aan de uitvaart was er het station Driehuis-Westerveld. Door het opheffen van de spoorlijn naar IJmuiden is het treinentijdperk hier al weer tientallen jaren verleden tijd. Op de voormalige spoorbaan rijden nu snelbussen. Het vroegere station is nu een bushalte.

Rokende schoorstenen achter de duinen

IJmuiden is veel volkser. De stad ontstond pas na het ontstaan van het Noordzeekanaal als vissersplaats nog voor de sluizen. Staal overvleugelde de visserij. Hoogovens bracht een hoos aan werkgelegenheid. Vooral in de jaren na de Tweede Wereldoorlog kende het bedrijf een explosieve groei. Complete woonwijken werden uit de grond gestampt.

Het gaat al jaren op veel plaatsen beroerd met de staalindustrie. In Wallonië ontstond een teloorgang met roestende, verlaten complexen als erfenis van de gloriejaren. Door het vrij jonge bedrijf doet de staalproductie in IJmuiden het nog altijd redelijk. Het bedrijf maakt tegenwoordig deel uit van Tata Steel uit India. De slechte resultaten van de vestigingen in Engeland deden Tata Steel besluiten om een belangrijk deel van de activiteiten in Europa af te bouwen. Nog altijd roken de schoorstenen achter de duinen voor ons, maar er is veel discussie over de schadelijke uitstoot uit deze pijpen.

Nieuw land

De Noordpier en de Zuidpier beschermen de ingang van het Noordzeekanaal tegen de woeste zee. In de jaren ’60 van de vorige eeuw zijn deze pieren verlengd tot ruim 4 kilometer. Door de verandering van de stroming ontstond ten zuiden van de pier een grote zandvlakte, waardoor de zee een stuk terug week.

Het spel van wind en zand zorgde voor nieuwe duinvorming. Wel zijn er tussen het gewonnen land plassen water achtergebleven. Rijen bunkers herinnering nog aan de Atlantikwall tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er is zelfs een museum. IJmuiden aan Zee aan de Zuidpier is een belangrijke haven voor plezierjachten. Talrijke exemplaren liggen afgemeerd: van klein tot groot.

Geen leeuwen maar grote runderen staren ons aan

Ook de Heerenduinen bij IJmuiden maken onderdeel uit van het Nationaal Park. Gevallen bomen en afgevallen takken worden niet geruimd. Het lijken grillige objecten van door de natuur gevormde kunst. De duinen zijn aanvankelijk nog dichtbebost, maar dichter bij de kust ervaren steeds meer open landschap.

De tocht op de fietspaden door de vrij kale duinen ervaren we als het koninginnen deel. Het bijna on-Nederlandse landschap geeft ons het gevoel in een Afrikaanse savanne te fietsen, maar in plaats van leeuwen staren grote runderen ons aan.

Ibiza aan de Noordzee

Na alle rust is er ineens de hectiek van Bloemendaal aan Zee. “Bloomingdale” is op zonnige weekenden “the place to be” voor jong en trendy Amsterdam en Haarlem: Ibiza aan de Noordzee. De parkeerterreinen staan vol met automobielen van de feestende meute op de terrassen van de strandtenten. Net voorbij de Zeeweg fietsen we weer door een ongerept duinlandschap op het Duinpieperpad. Geen partyganger te bekennen.

Het zware leven van de visdragers

Na het tunneltje onder de spoorbaan naar Zandvoort aan Zee volgt het aloude Visserspad langs deze treinverbinding door de duinen. Tot het einde van de negentiende eeuw liepen vislopers dagelijks op dit pad vanuit Zandvoort naar Haarlem. Op hun rug torsten de lopers zware manden vol verse vis. Onder hen waren veel vrouwen en kinderen. Op de Grote Markt verkochten ze hun waar op de Zeevismarkt. Zandvoort was destijds een dorp van vissers. Dagelijks trokken vissers met platbodems vanaf het strand de zee op om schol en kabeljauw te vangen.

De zwaar beladen vislopers liepen op blote hun voeten of alleen met kousen aan over het zanderige Visserspad naar de herberg Kraantje Lek. Bij de vermaarde uitspanning Kraantje Lek trokken ze hun klompen weer aan. Daar wachtte het laatste stuk naar de Grote Markt in Haarlem.

Het strandtoerisme kwam in het einde van de 19e eeuw in opkomst en in dit toerisme bleek meer te verdienen. De vissers die hun beroep wilden blijven uitoefenen trokken naar IJmuiden. Dankzij de opening van het Noordzeekanaal kwam daar een echte vissershaven. Voorbij was de tijd van het trekken van de notendopjes op het strand. Grotere schepen gingen vanuit de haven de zee op. In het wapen van Zandvoort staan 3 visjes, die herinneren aan de jaren van vroeger.

De terrasstoeltjes van Overveen Klein Centraal staan klaar

Weer in Overveen geeft stuit onze blik naar rechts een zijstraat in op het plaatsnaambord Haarlem. Zo dicht ligt dit gemoedelijke dorp tegen het grote Haarlem aangeplakt, maar de gemeente Bloemendaal is ondanks alle perikelen in het Raadhuis nog altijd niet ingelijfd door de grote broer.

De terrastafeltjes van Klein Centraal staan aan het spoor van station Overveen. Deze service zouden meer stations moeten bieden. In ieder geval genieten wij ervan na onze fietstocht.

 

  • De fietsroute
  • Route beschrijving met knooppunten
  • Horeca en winkels onderweg
  • Nationaal Park Zuid-Kennemerland
  • Verblijf tips voor overnachten in de Kennemerduinen
  •  

     

    Routeinformatie

    Fietsroute: Nationaal Park Zuid-Kennemerland
    Land: Nederland
    Provincie: Noord-Holland
    Lengte: 43 km
    Beginpunt: Station Overveen
    Eindpunt: Station Overveen

    Route beschrijving met knooppunten

    Voor het station rechtsaf. Na nog geen 100 meter T-kruising naast Albert Heijn linksaf de dorpsstraat van Overveen in. Je komt op de knooppunten: 20, 19, 99, 7, 5, 4, 92, richting 96, tot de Zuidpier bij de jachthaven. Hier keer je weer om naar 92, 6, 66, 18, 37, 36, 21, richting 20, voorbij de spoorwegovergang is links weer het station Overveen.

     

     

     

     

     

    Ontvang elke maand gratis het Fietsrondje van de maand

    Vul je e-mailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn van Bert.
    • Hidden
    • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

     

    Horeca en winkels onderweg

    0 km naast het station is Albert Heijn.

    1,5 km Duincafé de Kennemerduinen.
    Bij de ingang van het national park. Van 1 april tot 1 oktober dagelijks open. In de winter op maandag gesloten.
    http://karmelietcatering.nl/extra-paginas/vestigingen/de-kennemerduinen

    7 km Hoeve Duin en Kruidberg.
    Met groot terras. Van 1 oktober tot het voorjaar gesloten. hoeveduinenkruidberg.nl

    9.5 km In het centrum van Driehuis is keuze
    Grand Café Valerius. Maandag en dinsdag gesloten. Andere dagen open vanaf 11:30 uur.

    IJspaleis driehuis, www.ijspaleisdriehuis.nl

    Verder zijn er een bakker en een supermarktje

    17 km IJmuiden aan Zee. Bij de jachthaven is een keuze aan horeca. Hier zijn ook winkels.

    33 km Strandafslag Parnassia, Strandpaviljoen Parnassia. Dagelijks open.

    34.5 km Bloemendaal aan Zee
    Ruime keuze aan strandpaviljoens. Op de boulevard staat de beroemde viskraam van Floor. Geeft het door, eet haring van Floor!

    41 km Kraantje Lek. Aan de voet van een zandduin, www.kraantjelek.nl.

    43 km Overveen
    Hotel-Restaurant Loetje. Met terras.

    Klein Centraal. In het stationsgebouw van Overveen met terras aan het spoor. Dagelijks open vanaf 9:00 uur

    Nationaal Park Zuid-Kennemerland

    Dit nationaal park is een van de 20 nationale parken die Nederland kent. Het is het enige duingebied met de status van Nationaal Park op het vaste land. Zuid-Kennemerland kreeg deze status in 1995. In 1998 is het gebied ten zuiden van de Bloemendaalse Zeeweg daaraan toegevoegd. De 38 km2 is aan 3 zijden omgeven door steden en dorpen, maar zelf onbewoond. Er zijn ooit wel nederzettingen geweest in het duingebied, zoals het zeemans dorp Groot-Olmen. Er zijn diverse meertjes. In ‘t Wed en in de Oosterplas kan tijdens het zwemseizoen in de zomer gezwommen worden. Ander meertjes zijn vogelreservaat. Vanuit de vogelhutten Vogelmeer en Duinmeer kun je de bewegingen goed volgen.

    Het gebied kent een grote verscheidenheid aan kust- en duinlandschappen. De Kennemerduinen is voor Nederlandse begrippen zeer groot, relatief ongerept, uniek, afwisselend en reliëfrijk. De hoogste duin prijkt 49 meter boven de zeespiegel. Zo dicht gelegen bij de dichtbevolkte Randstad trekt het park jaarlijks ruim twee miljoen bezoekers.

    Ooit had dit duingebied een functie voor de drinkwatervoorziening, maar dit is 2002 gestopt. De infrastructuur is nog wel aanwezig. In geval van noodzaak kan het park zo weer gebruikt voor drinkwater. Slechts de spoorbaan naar Zandvoort en de Zeeweg naar Bloemendaal aan Zee doorsnijden het park. Voor de rest zijn er alleen fiets- en wandelpaden.

    Globaal 3 delen

    Je kunt het park globaal in 3 stukken verdelen. De zeereep, met als functie om ons te beschermen tegen de gevaren van de woeste zee. De zee en de wind geven, maar nemen ook. Dankzij de wind door uit de zee afkomstig zand de duinenrij ontstaan, maar tijdens een zware storm in 1973 verzwolgen de op hol geslagen golven een rij duinen. Het befaamde etablissement Parnassia moest wegen instortingsgevaar worden afgebroken. “Nooit meer Parnassia, “ kopte een krant. Er kwam echt een nieuw Parnassia.

    Daarachter ligt het duinlandschap. In diverse duinpannen ontstonden aardappelveldjes, waar de inwoners van de aangrenzende dorpen de knolgewassen teelden. Vooral aan het einde van de 19e ging men over tot het planten van bos. De laatste jaren is het nu juist een doel om het bos te beperken. Het duinlandschap moet terug naar de wortels. Grote runderen grazen nu het landschap open. Er zijn diverse projecten om weer kale duinen te realiseren: zandduinen die onder invloed van wind wandelen.

    Het oostelijk deel bestaat uit landgoederen. Het meest bekende is Duin en Kruidberg, gelegen in een fraaie waterpartij. Deze landgoederen hebben feitelijk gediend als een beschermende wand tegen het afgraven van duinen.
    Elders is een deel van de duinenrij afgegraven, zoals in de Bollenstreek. Dankzij de landgoederen is de Kennemerduinen een van de breedste duingebieden van ons land. Het wisselende grondwater en de beperkingen van de jacht geven het nationaal park een veelzijdige flora.

    Dieptepunt

    In de Tweede Wereldoorlog was het duingebied een onderdeel van de Atlantikwall. Diverse bunkers zijn nog aanwezig. Ook zijn de anti-tankgrachten nog zichtbaar aanwezig.

    Meer dan 100 Nederlanders werden hier in de duinen door de Duitsers en Nederlanders in Duitse dienst geëxecuteerd. Een van de meest bekende slachtoffers was Hannie Schaft: het Meisje met het rode haar. Amper 18 dagen voor de bevrijding werd zij terecht gesteld. Het eerste schot mislukte, want het bleek slechts een schampschot. “Ik schiet beter,” was de laatdunkende reactie van de dappere verzetsstrijdster. De woedende SD’er Maarten Kuiper, berucht als beul, schoot daarop zijn machinepistool op haar leeg.Hannie Schaft ligt begraven tussen andere verzetsstrijders op het ereveld van de begraafplaats Bloemendaal. De toegang tot het park is gratis.

    Verblijf tips voor overnachten in de Kennemerduinen

    Hotel Restaurant Loetje Overveen

    De Loetje-keten staat bekend om de biefstukken met jus, maar boven het restaurant zijn ook sfeervolle hotelkamers. Voordat Loetje deze vestiging opende had het fraaie pand een lange geschiedenis als horecabedrijf onder de naam Brasserie Rozendaal. Loetje heeft een zalig terras in het groen en is gelegen pal bij het knusse centrum van Overveen en ook op een paar minuten van het station. Boeken kan hier.

    Natuurcamping Zeeweg 71

    In het duin op ongeveer 1 km van station Overveen. Naar eigen zeggen is deze kleine camping vaak volgeboekt.

     

    Meer foto’s van deze fietstocht Kennemerduinen

     

     

     

    Pech onderweg met de Fiets?

    Krijg je pech onderweg met de fiets? De Wegenwacht komt je tegenwoordig ook met de fiets of e-bike helpen met het speciale Wegenwacht Fiets abonnement. Sluit hem nu af voor maar €20 per jaar. Je krijgt zelfs in heel Nederland én België pechhulp van de Wegenwacht voor je (electrische) fiets via de ANWB Alarmcentrale. Ben je betrokken bij een ongeval met je fiets? Dan krijg je zelfs juridische hulp.

     

     

    Ontvang elke maand gratis het Fietsrondje van de maand

    Vul je e-mailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn van Bert.
    • Hidden
    • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

     

    Comments are closed.