In 2026 speelt Leipzig een centrale rol in het deelstaatbrede themajaar “TACHELES. Jaar van de Joodse Cultuur in Saksen.” Afgeleid van het Jiddisch en in het Duits gangbaar in de betekenis van “duidelijk spreken”, staat de titel voor een open en directe benadering van de Joodse geschiedenis en het hedendaagse Joodse leven.

Het themajaar, dat plaatsvindt onder het motto “Jüdisch. Sächsisch. Menschlich.” (“Joods. Saksisch. Menselijk.”), markeert 100 jaar sinds de oprichting van de eerste vereniging van Joodse gemeenschappen in Saksen. In de hele Vrijstaat vinden tot en met 12 december 2026 meer dan 365 evenementen plaats, die de historische diepgang, culturele diversiteit en hedendaagse relevantie van het Joodse leven belichten.

In Leipzig onderzoeken meer dan 80 evenementen, georganiseerd door ruim 20 culturele instellingen, het Joodse erfgoed en de hedendaagse aanwezigheid als integraal onderdeel van de culturele identiteit van de stad. Een centraal moment in het programma is Leipzigs 17e Joodse Week – “Tacheles 2026” van 21–28 juni 2026, met concerten, tentoonstellingen, lezingen en gemeenschapsevenementen. Tijdens de Joodse Week, die samenvalt met de Fête de la Musique op 21 juni 2026, opent de stad Leipzig de noordelijke route van de Leipzig Music Arc (Leipziger Notenbogen), als uitbreiding van de bestaande Leipzig Music Trail (Leipziger Notenspur). De nieuwe route leidt langs voormalige synagoge-locaties en naar woonhuizen en gedenkplaatsen van Joodse musici, waaronder Felix Mendelssohn Bartholdy, Gustav Mahler en Erwin Schulhoff.

Leipziger Notenspur

Gedurende het hele jaar ontvouwt het programma zich via concerten, tentoonstellingen en hedendaagse artistieke formats. Daaronder bevindt zich de tentoonstelling “New Beginnings and Tradition – 30 Years of Contemporary Jewish Life in Saxony. Photographs by Silvia Hauptmann” van 19 mei–1 oktober 2026 in het Stadsarchief, die het hernieuwde gemeenschapsleven sinds de jaren 1990 documenteert. De gemeentelijke musea van Leipzig dragen bij met tentoonstellingen zoals “Fred Stein. Focus on People” (1 april–31 juli 2026), gepresenteerd in het Capa House en de Duitse Nationale Bibliotheek Leipzig, naast presentaties uit het Mittelmann Fotoarchief, terwijl zij hun eigen collecties opnieuw onderzoeken op Joodse sporen en verhalen.

Het Museum der bildenden Künste Leipzig (MdbK) presenteert van 1 oktober 2026 tot en met 31 januari 2027 de speciale tentoonstelling “Art Within Four Walls: Jewish Families and Their Collections in Leipzig”. De tentoonstelling onderzoekt de verzamelcultuur en het mecenaat van elf Joodse families die een bepalende rol speelden in het artistieke leven van Leipzig in de late negentiende en vroege twintigste eeuw. Met schilderijen, sculpturen en werken op papier uit privécollecties — waaronder Frans en Duits impressionisme en klassieke moderniteit — worden netwerken van kunstmecenaat en burgerlijke betrokkenheid zichtbaar die het museale landschap van de stad mede vormgaven. Tegelijkertijd wordt aandacht besteed aan de onteigening en vervolging van deze families na 1933, waarbij hun biografieën worden geplaatst in de bredere context van nationaalsocialistische onteigening en cultureel verlies.

De muzikale programmalijn omvat “Con Spirito” – het Leipzig Kamermuziekfestival van 12–20 september 2026, dat in zijn zesde editie direct aansluit bij het themajaar met de focus “Jewish Tunes of the Leipzig Romantics.” Het programma concentreert zich op artistieke netwerken en vriendschappen tussen de families Schumann en Mendelssohn en figuren als Joseph Joachim, Giacomo Meyerbeer en Heinrich Heine. Het festival opent op 12 september in de Mendelssohn-zaal van het Gewandhaus en vindt plaats in historische componistenwoningen en Europees erfgoedlocaties in de stad, waaronder het Mendelssohn-Haus en het Schumann-Haus.

Mendelssohn-Denkmal

Het European Music Trails Festival (Festival Europäische Notenspuren) van 14–21 november 2026 staat in het teken van Leipzigs Europese muzikale erfgoed. Op diverse locaties in de stad belicht het festival componisten en musici die in Leipzig woonden, studeerden of werkten en wier invloed ver daarbuiten reikte. De editie van 2026 start een meerjarige verkenning van Leipzigs Joodse muzikale erfenis en richt zich op Joodse muziek langs de historische Via Regia, met klanken uit Oost en West.

Hedendaagse Joodse artistieke perspectieven krijgen eveneens een podium in performance-, theater- en muziekformats in de hele stad, en weerspiegelen de diversiteit van de huidige Joodse cultuurproductie. Een bijzonder hoogtepunt is de première van Herman Berlinski’s “Avodat Shabbat”, uitgevoerd door het Leipziger Synagogenkoor samen met het Academisch Orkest in de oosthal van het Centraal Station van Leipzig op 27 september 2026, waarmee het werk van de in Leipzig geboren componist opnieuw met de stad wordt verbonden. Andere hoogtepunten zijn speciale concerten binnen de serie “Großes Concert” van het Gewandhausorchester met werken van Paul Ben-Haim en Mendelssohn, evenals lezingen en verdere tentoonstellingen.

De stad Leipzig zet bovendien haar eenweekse “Visitors’ Programme for Former Jewish Leipzigers and their Descendants” voort, dat persoonlijke terugkeer en historische herverbinding mogelijk maakt. Voor inwoners en bezoekers die zich verder willen verdiepen in de Joodse geschiedenis en het Joodse leven in Leipzig worden thematische rondleidingen aangeboden in het stadscentrum.

Permanente locaties van Joodse geschiedenis en cultuur in Leipzig

Naast het programmajaar blijven Joods leven en herinnering verankerd in het stedelijke landschap van Leipzig. Het Ariowitsch-Haus fungeert als cultureel en gemeenschapscentrum, met tentoonstellingen, lezingen en publieke dialoog.

Verschillende gedenkplaatsen markeren de breuklijnen van 1938. Het Synagogenmonument aan de Gottschedstraße/Zentralstraße, bestaande uit 140 bronzen stoelen, markeert de plattegrond van de tijdens de Novemberpogrom verwoeste Grote Gemeentesynagoge. Het in 2001 geïnstalleerde, betreedbare kunstwerk herinnert aan de verdreven en vermoorde Joodse gemeenschap. In het Kolonnadenviertel (Apels Garten 4) maakt een geluidsinstallatie op de locatie van de voormalige Ez-Chaim-synagoge – ingewijd in september 2024 – de verloren ruimte akoestisch ervaarbaar. Historische voorzangersopnames, waaronder die van oppervoorzanger Wilkomirsky, zijn verweven met hedendaagse cellocomposities en audioprojecten van studenten, waardoor wat nu een parkeerterrein is, verandert in een plek van reflectie.

Het Mendelssohn-Haus bewaart de laatste woning van de componist, waar hij van 1845 tot zijn overlijden in 1847 woonde en het oratorium “Elijah” voltooide. Een gereconstrueerd Mendelssohn-monument – oorspronkelijk verwijderd in 1936 – staat vandaag voor de Thomaskerk als herinnering aan culturele breuk en herstel.

Mendelssohnhaus in Leipzig

De Oude Joodse Begraafplaats (1864–1928) aan de Berliner Straße en de Nieuwe Joodse Begraafplaats aan de Delitzscher Straße, die nog steeds in gebruik is, getuigen eveneens van de langdurige en voortdurende aanwezigheid van Joods leven in de stad.

Historische achtergrond en huidige Joodse gemeenschap

In het begin van de 20e eeuw was Leipzig de thuisbasis van een van de belangrijkste Joodse gemeenschappen van Duitsland. Halverwege de jaren 1920 woonden er ongeveer 12.500 Joodse inwoners, waarmee het de zesde grootste Joodse gemeenschap van het land was. Joodse ondernemers, uitgevers, bont- en pelshandelaren, bankiers en andere professionals droegen bij aan Leipzigs ontwikkeling tot internationale beurs- en uitgeversstad, evenals aan het intellectuele en culturele leven.

Na de machtsovername door de nationaalsocialisten in 1933 werden Joodse burgers stapsgewijs uitgesloten van het openbare en economische leven. De Novemberpogrom van 1938 betekende een beslissende escalatie: synagogen werden verwoest, bedrijven geplunderd en vele Joodse inwoners gearresteerd. Systematische vervolging, onteigening en deportatie volgden, wat leidde tot de vrijwel volledige vernietiging van het Joodse leven in Leipzig.

Vandaag telt de Joodse gemeenschap in Leipzig ongeveer 1.300 leden. Na 1945 opnieuw opgericht en in de jaren 1990 versterkt door immigratie, is zij tegenwoordig een actieve aanwezigheid in het maatschappelijke en culturele leven van de stad.

Meer informatie

• Theme Year “Tacheles”: www.tacheles.sachsen.de
• Stad Leipzig – Joods leven www.leipzig.de/rathaus/stadtgeschichte-und-gedenken/juedisches-leben#c222692
• Leipzig Tourism www.leipzig.travel/en

Lees ook dit nieuws

Een dagje naar Potsdam In de ban van Berlijn Ontdek al wandelend de Eifel in lentetooi Populairste fietsroutes van Duitsland bekendgemaakt: Elberadweg op nummer één Ontdek de veelzijdige wijnen van het Taubertal tijdens een actieve vakantie Kom naar de Kerstmarkt Leipzig voor traditie, muziek & charme