Ontdek op VPRO hoe Bram Vermeulen de Sahara doorkruist

Eeuwenlang voeren kolonisten aan de Sahara voorbij. De grootste zandwoestijn op aarde was te heet en te ondoordringbaar. Nu lijkt Europa zijn zuidgrens naar de Sahara te hebben verlegd om er migratie tegen te houden en terreur te bestrijden. Hoe denken de bewoners van de Sahara over deze inmenging? In de nieuwe vijfdelige VPRO-reisserie Sahara doorkruist Bram Vermeulen de woestijn van west naar oost, van de Atlantische Oceaan tot de Rode Zee. Hij ervaart de hitte, de gevaren van oprukkend jihadisme en ontmoet bewoners van een van de meest onherbergzame gebieden op aarde.

Aflevering 1 Het geheim van Mauritanië

Zondag 25 november om 20.15 uur op NPO 2
In de meest westelijke punt van de Sahara ligt Mauritanië, aan de Atlantische Oceaan. Tien jaar geleden was dit land nog een druk oversteekpunt voor migranten uit West-Afrika naar de Canarische Eilanden, maar sinds de Spaanse kustwacht samen met de collega’s uit Mauritanië voor de kust patrouilleren, komt er niemand meer doorheen. Mauritanië is een land dat buiten de aandacht van de wereldpers blijft. Sinds 1980 is hier geen Nederlandse cameraploeg meer op bezoek geweest. Een land van zand, waar de eerste steden pas na afloop van de grote droogte in de jaren zestig ontstonden. Veel gebruiken uit de woestijn zijn met de verstedelijking naar de stad gekomen. Berucht is de gewoonte om jonge meisjes te overvoeden met kamelenmelk en broodkruimels gedoopt in olijfolie. Force feeding heet dat verboden gebruik, bedoeld om de meisjes aantrekkelijker te maken voor de huwelijksmarkt.

 

 

Er blijkt in Mauritanië wel meer te gebeuren dat officieel per wet verboden is. Zo probeert de regering van Mauritanië al jaren een groot geheim verborgen te houden voor de buitenwereld. Officieel is slavernij sinds 1981 afgeschaft, bijna een eeuw nadat dit wereldwijd gebeurde. Maar activisten strijden nog altijd voor de bevrijding van tienduizenden zwarte Mauritaniërs die het eigendom zijn van een ander. Ze hebben geen rechten. Ze worden niet betaald voor hun werk in het huishouden van een ander. Vrouwen die kinderen krijgen, vaak van hun eigenaren, moeten deze kinderen de achternaam geven van hun bezitters. De kinderen hebben geen recht op onderwijs. De strijd tegen deze slavernij is gevaarlijk voor activisten, advocaten en journalisten die erover berichten.

Aflevering 2 Mali Blues: Timboektoe

Zondag 2 december om 20.15 uur op NPO 2
Timboektoe is een droombestemming voor alle reizigers die het aandurven de Sahara te doorkruisen. Eeuwen geleden werden over Timboektoe mythische verhalen verteld. De straten zouden er met goud zijn geplaveid. Maar vele reizigers die het waagden om naar Timboektoe te reizen, kwamen nooit meer terug. Eind vorige eeuw was Timboektoe juist een geliefde vakantiebestemming voor de avontuurlijk ingestelde reiziger. Tot 2012. Toen werd de stad veroverd door een alliantie van Toeareg-separatisten en jihadisten van Ansar Dine. Ze verwezenlijkten een droom die veel Toeareg- nomaden al generaties hebben: een eigen staat, met de naam Azawad. Eeuwenoude tombes werden vernield. Negen maanden lang leefde Timboektoe onder het strenge regime van de sharia. Alcohol was streng verboden. Het Franse leger moest eraan te pas komen om de stad te bevrijden. Maar de stad is nog steeds niet veilig. Toch vertrekt Bram Vermeulen naar Timboektoe met de vraag of de stad zich ondanks alle gevaren toch weer weet te hervinden. Hij ontmoet de eigenaar van de enige bar in Timboektoe, een zoon uit een gemengd huwelijk tussen een Malinese moeder en een Franse militair. Die afkomst blijkt zijn leven te hebben gered op de dag dat de jihadisten de stad overnamen. Zo heeft iedereen in Timboektoe twee gezichten. Zoals de plaatselijke journalist die propaganda voor de bezetters moest bedrijven om in leven te blijven. Of de jonge vrouwen die mishandeld werden door de jihadisten, maar later toch feest komen vieren en dansen op een lied dat de idealen verwoordt van de bezetters.

Aflevering 3 Het kraambed van Afrika (Niger)

Zondag 9 december om 20.15 uur op NPO 2
In Niger ben je nooit alleen. In geen land ter wereld worden zoveel kinderen geboren als in Niger, gemiddeld meer dan zeven per vrouw. De bevolking verdubbelde sinds de onafhankelijkheid in 1960. Demografen voorspellen een catastrofe als de explosieve bevolkingsgroei niet wordt afgeremd. Bram Vermeulen probeert te onderzoeken waarom veel pogingen van hulporganisaties om ouders te overtuigen minder kinderen te nemen, mislukken. Hij gaat op bezoek bij een dorp in het zuiden van Niger, dat niet gediend is van bemoeienis van buitenaf. Als een theatergezelschap een toneelstuk wil opvoeren waarin jonge meisjes wordt geadviseerd niet te vroeg te trouwen, grijpen de dorpsoudsten in en verbieden ze het gebruik van muziek. Het hoofd van de theatergroep begrijpt goed waarom. Het dorp voelt zich in de steek gelaten door een falende staat en vertrouwt alleen zichzelf. Veel kinderen betekent sociale zekerheid.

Maar er is ook een ethisch probleem met bemoeienis van buitenaf. Veel hulpverleners hebben geen interesse in de tradities van het dorp, dus waarom zou de bevolking naar hen luisteren? Bovendien blijkt de situatie minder statisch dan veel sociaal demografen doen geloven. In de dichtstbijzijnde stad blijken jonge meisjes helemaal niet meer geïnteresseerd in jong trouwen. Ze willen studeren en vooruit, zonder zich door een man te laten vertellen wat ze moeten doen met hun leven. Niet iedereen gaat het even goed af in die nieuwe vrijheid. Sommige meisjes worstelen met het voor zichzelf zorgen en komen terecht in de slechte wijken van de stad. Maar de jeugd laat zich niet de mond snoeren. De lessen die ze over de rechtsstaat en democratie leerden uit hun schoolboeken passen ze toe met demonstraties tegen de regering. De regering heeft zo zijn eigen oppositie geschapen. De jeugd is nu in de meerderheid.

Aflevering 4 Terug naar Agadez (Niger)

Zondag 16 december om 20.15 uur op NPO 2
De woestijnstad Agadez was eeuwenlang het vertrekpunt van reizigers door de Sahara. Agadez is het knooppunt tussen West-Afrika en de landen aan de Middellandse Zee. Maar de paniek in Europa over migratie heeft voor Agadez grote gevolgen gehad. Onder druk van Brussel en tegen forse betaling heeft de regering van Niger een wet aangenomen die nu het vervoer van migranten naar de grens met Libië en Algerije verbiedt. De wet heeft meer dan 6000 smokkelaars en ronselaars werkeloos gemaakt. Hun auto’s zijn in beslag genomen. Veel smokkelaars zijn opgepakt. De meeste migranten in Agadez zijn teruggestuurd uit de buurlanden Algerije en Libië en zijn op hun weg terug naar huis. Wat nu?

Bram Vermeulen wil weten hoe de smokkelaars die hij in zijn vorige serie De Trek leerde kennen, in de nieuwe situatie toch overeind weten te blijven. Agadez is nu een boze stad. Die boosheid richt zich niet zozeer op Brussel, maar op de eigen bureaucraten. De Europese Unie heeft alternatieve werkgelegenheidsprojecten beloofd, maar van de 6000 gegadigden kregen slechts iets meer dan 200 Nigerijnen een project toebedeeld. De smokkelaars wijten dit aan hun eigen bureaucraten en collega’s die geld vroegen voor assistentie bij het invullen van formulieren, maar vervolgens niks meer deden. Sommige smokkelaars blijken te zijn uitgeweken naar de goudmijnen in de Sahara. Het werk in 45 graden hitte is onbeschrijfelijk zwaar. Het werk lijkt weinig aantrekkelijk voor smokkelaars die voorheen duizenden euro’s per week verdienden aan het vervoer van migranten. Bij terugkeer in Agadez hangt er op maandag een nerveuze sfeer op straat. Maandag was altijd de dag van vertrek voor de smokkelaars. Hebben de smokkelaars van Agadez toch weer een manier gevonden om de wensen van Europa en de blokkades te omzeilen?

Aflevering 5 Soedanese lente?

Zondag 23 december om 20.15 uur op NPO 2
Aan het einde van de reis door de Sahara wacht Soedan. Het land leefde decennialang in een internationaal isolement. De Verenigde Staten legden Soedan in 1997 een handelsembargo op om het land te straffen voor de banden die het aanging met radicale islamitische groeperingen, zoals die van Osama bin Laden die een tijdje in het land woonde. Bram Vermeulen reist over een van de wegen die Bin Laden financierde, vlak voordat hij het land werd uitgezet. De Amerikaanse sancties tegen Soedan werden in 2017 weliswaar opgeheven maar de Soedanezen die hij tegenkomt op zijn reis klagen juist over een ingestorte economie. Bram Vermeulen stapt op de trein die vanaf de hoofdstad Khartoum naar het noorden van het land rijdt. Dit spoor is de ruggengraat van Soedan. Ooit aangelegd door de Britse kolonisator, die de katoenvelden ten zuiden van Khartoum wilde verbinden met de haven van Port Soedan, aan de Rode Zee. In die tijd reden er meer dan 100 locomotieven over het uitgebreide spoornetwerk van Soedan.

 

 

Nu boemelt er alleen nog een treintje van Khartoum naar de stad Atbara. De trein komt uit China, het enige land dat gewoon zaken bleef doen met Soedan, ondanks de internationale sancties. De sancties blijken niet de enige reden waarom de activiteit op het spoor drastisch is verminderd. Het blijkt ook een bewuste keuze te zijn geweest van de machthebbers. Bram Vermeulen bezoekt de piramiden van Meroe, verdronken in Saharazand. De piramiden zijn leeggeroofd door Europese bezoekers en de buit ligt nu tentoongesteld in Europese musea. De sancties blijken teruggave in de weg te hebben gestaan. Bij aankomst aan de Rode Zee loopt Bram Vermeulen Turkse bouwvakkers tegen het lijf die druk bezig zijn een havenstad te herstellen die eeuwen geleden onder Ottomaans bestuur stond. De Turken zijn terug in Soedan, en dat is niet tot ieders vreugde.

 

 

 

Ontvang elke dag gratis het laatste nieuws

Ontdek dagelijks gratis een samenvatting met het laatste toeristische nieuws van wereldwijde bestemmingen, hotels, vliegmaatschappijen en touroperators.

 

Comments are closed.