Een oranje spoor door Zwitserland

Iedereen kan zich nog wel herinneren dat prins Willem-Alexander en prinses Máxima de eerste dagen van hun huwelijksreis in 2002 hebben doorgebracht in de sneeuw van St. Moritz. Er zijn nog veel meer (historische) banden met Zwitserland, plekken waar de Oranjes in Zwitserland verbleven voor vakantie, een staatsbezoek of waar ze zelfs ereburger waren of een berg naar zich vernoemd kregen. Wij nemen u mee op een oranje spoor door Zwitserland. Ook in letterlijke zin, want de verschillende locaties zijn allemaal bereikbaar met openbaar vervoer, hetzij per trein, hetzij met aanvullend busvervoer.

Slot Arenenberg

Slot Arenenberg

Koningin Hortense

We beginnen onze reis aan de Zwitserse oever van de Bodensee in het kanton Thurgau, Oost-Zwitserland. Dorpjes met vakwerkhuizen kenmerken het gebied, dat ook bekend staat om zijn appelteelt en zijn vele kastelen. Op een heuvel, zo’n tien kilometer van Konstanz, ligt Slot Arenenberg. Voor de connectie met Nederland moeten we terug naar de Franse tijd, toen Lodewijk Napoleon, een broer van Napoleon Bonaparte, korte tijd Koning van Holland was. Hij was getrouwd met Hortense de Beauharnais, dochter van Joséphine de Beauharnais en Napoleon. Hoewel geen Oranje, was Hortense wel koningin van Holland. Echter, ze was er verre van gelukkig en ziek van heimwee. Na de slag van Waterloo in 1815 was de familie van Napoleon bijna nergens meer welkom in Europa. Hortense vond met haar jongste zoon Louis Napoleon onderdak in Slot Arenenberg, dat zij in 1817 kocht en wat haar vaste woonplek bleef tot haar dood in 1837. Haar zoon Louis Napoleon, de latere keizer Napoleon III, verkocht Arenenberg, maar kocht het in 1855 terug. Diens vrouw Eugénie schonk het kasteeltje in 1906 aan het kanton Thurgau, dat er sindsdien het Napoleonmuseum in gevestigd heeft. De collectie omvat een grote hoeveelheid originele meubelen, schilderijen, serviesgoed en boeken uit het bezit van keizerin Joséphine, koningin Hortense en prins Louis Napoleon.

Aanbevolen literatuur: “Hortense, de vergeten koningin van Nederland”, geschreven door Thera Coppens
Napoleonmuseum: www.napoleonmuseum.tg.ch
Hoteltips: Gasthof Adler, Mammern, www.adler-mammern.ch, en Schloss Wartegg (voormalig toevluchtsoord van de laatste keizerin van Oostenrijk, Zita), Rorschacherberg, www.wartegg.ch

Wintersport in het Toggenburg

We blijven nog even in Oost-Zwitserland en reizen naar het Toggenburg, een dal in het kanton St. Gallen tussen Bodensee en Walensee. In de winter van 1934 brachten koningin Wilhelmina en prinses Juliana daar een vier weken durend kuurverblijf door in het plaatsje Unterwasser. De plaatselijke krant Toggenburger Nachrichten meldde het volgende: “De koningin van Nederland is donderdag met een gevolg van 16 personen aangekomen in Hotel Sternen. Vanaf Buchs reisde het gezelschap met de postauto naar hier. Moge het Toggenburger klimaat de eerbiedwaardige dame goed bekomen en het landschap zich vaak in zonneschijn presenteren.” Kennelijk beviel het goed, want de volgende winter keerden ze terug voor een verblijf van drie weken. De plaatselijke VVV liet een officieel bericht uitgaan, waarin te lezen stond “dat het verblijf de koninklijke gasten verleden winter kennelijk goed bevallen was, want naar verluidt was het de gewoonte van de koningin ieder jaar een andere bestemming in Zwitserland te kiezen voor haar kuurverblijf.” Terwijl prinses Juliana op de piste stond, liet koningin Wilhelmina zich per arreslee door het landschap vervoeren of werd er een postauto gehuurd voor excursies in de omgeving. Hotel Sternen in Unterwasser bestaat nog steeds, uiteraard gemoderniseerd. Het Toggenburg is een uitstekende plek voor een actieve zomer- of wintervakantie, met name voor gezinnen.

Hoteltip: Hotel Sternen, Unterwasser, www.sternen.biz

Graubünden: van Emma tot Amalia

Verschillende Oranjegeneraties lieten zich bekoren door het berglandschap van het kanton Graubünden. Koningin Emma verbleef in 1893, op dat moment regentes, met haar toen 13-jarige dochter Wilhelmina in de Villa Silvana, een van de gebouwen van het Belle Epoque hotelcomplex Waldhaus Flims. Speciaal voor de koninklijke gasten werd een kamer met arvenhout bekleed en nieuw meubilair aangeschaft. Het was een idyllische plek boven het dal van de Voorrijn, te midden van geurende bossen. De nabijgelegen Caumasee was in die tijd exclusief voorbehouden aan de gasten van het hotel. Tegenwoordig behoort het vijfsterrenhotel tot de groep van Leading Hotels of the World en beschikt het over een ultramoderne spa.

Vulpera Trinkhalle, Buevetta

Vulpera Trinkhalle

Over wellness gesproken, het Unterengadin was al in de negentiende eeuw bekend als kuurbestemming door de vele minerale bronnen en het droge en zonnige klimaat. Tarasp-Vulpera en Scuol waren de plekken waar het kuurtoerisme hoogtijdagen beleefde. Terwijl het historische dorp Scuol nu een modern wellnesscentrum heeft – je kunt er trouwens ook gratis mineraalwater uit de dorpsfonteinen drinken – ademen Tarasp en Vulpera, gelegen aan de overkant van de rivier de Inn, nog de sfeer van vroeger. Boven Tarasp torent het meer dan duizend jaar oude kasteel Tarasp uit en in Vulpera kun je in een fraai kuurpark vandaag de dag nog de Villa Wilhelmina bewonderen. Dit bijgebouw van het toenmalige hotel Waldhaus Vulpera dankt zijn naam aan het feit dat Juliana er als kind met haar moeder logeerde. De meeste kuurgasten liepen de 600 meter tussen het hotel en de mondaine “Trinkhalle” op en neer. Elke gast had daar zijn eigen genummerde glas. Langs het wandelpad stonden overigens geen bankjes om uit te rusten, maar wc-huisjes, want het mineraalwater deed zijn werk snel. Het Waldhaus ging in 1989 helaas in vlammen op, maar gelukkig bleef de Villa Wilhelmina (privébezit) gespaard. De Villa Post, een voormalige dependance van het Waldhaus en begin twintigste eeuw fungerend als postkantoor en halte voor de (post)koetsen, is nu een aangenaam hotel aan het kuurpark.

Piz Amalia

Piz Amalia

Het Unterengadin ligt vlakbij de ingang van het Zwitserse Nationale Park en leent zich bij uitstek voor een actieve vakantie. Een bijzondere wandeling of klim kun je maken vanuit het naburige dorp S-charl, tevens eindpunt van de postauto (rijdt alleen ’s zomers). De meest recente band met het Nederlandse koningshuis is hier te vinden: de Piz Amalia, een bergtop van 2918 meter hoogte, vernoemd naar de oudste dochter van Willem-Alexander en Máxima. De top werd ingewijd op 4 juni 2004 ter gelegenheid van de doop van prinses Amalia. Wie de stevige klim aandurft kan eenmaal boven aangekomen in het topboek een wens schrijven voor Amalia. Voor recreatiewandelaars is een wandeling door het natuurreservaat met uitzicht op de top een lonend alternatief. Uiteraard hoopt men in het Unterengadin vurig dat prinses Amalia eens zelf haar eigen berg zal beklimmen! Wie wil zien waar Amalia’s ouders de eerste dagen van hun wittebroodsweken in februari 2002 doorbrachten, neme de Rhätische Bahn naar St. Moritz in het Oberengadin, waar het prinselijk paar destijds in de Heinekenvilla logeerde en enkele dagen op de ski’s stond in dit jetsetoord.

Hoteltips:

De Matterhorn

Het is niet waarschijnlijk dat het er ooit van gekomen is, maar Wilhelmina had vanuit het Engadin in één ruk per trein kunnen doorreizen naar Zermatt, het beroemde bergdorp aan de voet van de Matterhorn in het kanton Wallis. Sinds 1930 reed in de zomermaanden de panoramatrein Glacier Express van St. Moritz naar Zermatt v.v. Dat was een hele dag reizen over talloze bruggen en viaducten, door keertunnels, over de Oberalp- en Furkapas, door het dal van de hier ontspringende Rhône en vervolgens al meanderend tussen steile rotsen door naar Zermatt. Vanuit je treincoupé trok het alpenlandschap in al zijn schoonheid aan je voorbij en het restauratierijtuig zorgde voor de inwendige mens. De trein rijdt nog steeds, nu het hele jaar dankzij de Furkaspoortunnel. Wilhelmina bracht in mei 1929 een vakantie door in het Rhônedal en maakte daar een klein schilderij van een houten chalet met de Matterhorn op de achtergrond. Het schilderij was van eind november 2012 tot 7 april 2013 te zien op de tentoonstelling “Wilhelmina’s levensavond” in Paleis Het Loo. De tijdelijke expositie was ter gelegenheid van haar 50ste sterfjaar en bestreek de periode na haar troonsafstand in 1948. Op deze tentoonstelling kon de bezoeker verder vernemen, dat Wilhelmina na een periode van rust na de troonsafstand vanaf 1951 weer naar het buitenland ging reizen. Een van de informatiepanelen vermeldde “Als reisdoel werden vaak plaatsen uitgekozen waar Wilhelmina ook voor de oorlog kwam: het Berner Oberland in Zwitserland, …”.
Hoteltips Zermatt: Hotel Monte Rosa, www.monterosazermatt.ch, en Hotel Bella Vista, www.bellavista-zermatt.ch

Berner Oberland

Via de Lötschberg spoorwegtunnel reizen we vanuit het Wallis naar het Berner Oberland. Veel plaatsen in deze klassieke vakantiestreek van Zwitserland hebben in hun dorpskronieken mogen noteren dat ze koninklijk bezoek uit Nederland hebben ontvangen. Koningin Wilhelmina kwam er veelvuldig voor kuurbezoeken, later ook met prinses Juliana. Het Berner Oberland beleefde in de Belle Epoque een ware bloeiperiode en trok tal van adellijke gasten. In mei 1896 arriveerde Wilhelmina per trein in Spiez voor een verblijf in het vlakbijgelegen Faulensee aan de Thunersee, met het kasteelachtige Faulenseebad (afgebroken in 1962) als epicentrum voor kuurgasten. Al in de 17de eeuw werd hier in het geneeskrachtige bronwater gebaad en later diende het ook voor drinkkuren. Faulenseebad werd aanbevolen voor of na een verblijf in Bad Weissenburg, een kuuroord in het schilderachtige Simmental, op de route van Spiez naar Gstaad. Het ligt voor de hand: ook hier kwam Wilhelmina kuren, in augustus 1936 vergezeld door prinses Juliana, enkele weken voordat officieel de verloving van Juliana en Bernhard bekendgemaakt werd, maar wat in het Berner Oberland al beklonken werd. In een televisie-interview enkele decennia later vertelde Juliana, dat een ter plekke aanwezige Nederlandse fotograaf haar met Bernhard had gezien en dat de verloving daardoor “prematuur uitlekte”, reden om de aankondiging eerder dan gepland te doen (NOS-video op internet). Een soortgelijke situatie deed zich voor rond de verloving van prinses Beatrix. Van het eens zo fraaie kuurhotel Weissenburg resten slechts enkele muren van de voormalige keuken en een replica het muziekpaviljoen. De natuur heeft weer bezit genomen van deze romantische plek. Het bronwater van Weissenburg, na het bezoek van Wilhelmina nog een tijdje aan het Nederlandse hof geleverd, wordt niet meer commercieel geëxploiteerd, maar bij het station van Weissenburg staat sinds 1999 een in oude stijl opgetrokken gebouwtje, de “Thermalwasser Brunnen”, waar iedereen gratis het geneeskrachtige mineraalwater mag tappen.

Thermalwasser Brunnen, Weissenburg

Thermalwasser Brunnen, Weissenburg

Terug naar de Thunersee. Vanuit Faulensee kijk je over het meer heen uit op Beatenberg, op de berghelling aan de andere oever, waar Wilhelmina ondermeer met prins Hendrik en Juliana in 1926 heeft verbleven en er ongetwijfeld heeft genoten van het magnifieke uitzicht op het bergentrio Eiger, Mönch en Jungfrau. Nog dichter bij deze bergen, letterlijk aan de voet van de Eiger, ligt Grindelwald, waar verschillende Oranje-generaties hun vakantie in zomer en winter hebben doorgebracht. Wilhelmina kwam er al in Hotel Adler. Een piepjonge prinses Beatrix beleefde er met haar ouders begin 1939 haar eerste wintervakantie in de bergen. Het jonge gezin reisde gewoontegetrouw met de trein naar Zwitserland en logeerde er ook weer in de Adler. In een schattig filmpje is te zien, hoe Beatrix in de op ski’s gezette kinderwagen wordt voortgetrokken door een sint-bernardshond. Toen het gezin er in de winter van 1953/54 terugkeerde, was het hotel inmiddels “gemoderniseerd”, want in 1939 beschikte het nog niet over kamers met centrale verwarming en eigen badkamer! Hotel Adler bestaat niet meer, maar op dezelfde plek staat nu het moderne hotel Sunstar.

Hoteltips:

1993 KWO Grimsel

1993 KWO Grimsel

Staatsbezoek 1993

Van 3 t/m 5 november 1993 werd Zwitserland voor het eerst vereerd met een staatsbezoek vanuit Nederland. Koningin Beatrix en prins Claus werden op 3 november in het parlementsgebouw in de hoofdstad Bern verwelkomd door toenmalig bondspresident Adolf Ogi. Het parlementsgebouw ligt in de historische binnenstad van Bern, sinds 1983 Unesco werelderfgoed (en met een feestvierend oranje legioen binnen de stadsgrenzen ten tijde van het EK Voetbal 2008, waar Willem-Alexander het Nederlands elftal in het stadion aanmoedigde). Wetenschap, techniek, Europa en vervoersproblematiek waren belangrijke thema’s tijdens het bezoek. Op de tweede dag werden de waterkrachtcentrale Grimsel van de Kraftwerke Oberhasli (KWO), een kristalader en een rotslaboratorium bij de Grimselpas in het Berner Oberland bezocht en werd per helikopter boven de Gotthard gevlogen, waar enkele jaren later het werk zou beginnen aan de tweede Gotthard-spoorwegtunnel, die vanaf 2017 een vervoersalternatief gaat bieden voor het zware vrachtverkeer. Op de laatste dag van het staatsbezoek reisden koningin en prins via het Papiliorama, een vlindertuin bij Neuchâtel opgezet door een Nederlandse bioloog, naar Lausanne aan het Meer van Genève voor een bezoek aan de Technische Hogeschool. Lausanne is echter ook zetel van het Internationaal Olympisch Comité (IOC), voor (ex) IOC-lid Willem-Alexander geen onbekend terrein. In 1992 werd in Lausanne het Olympisch Museum geopend.
Filmpje uit het archief van de Zwitserse televisie SRF

Hoteltips:

Bezoekerscentra:

  • Waterkrachtcentrale Grimsel (’s zomers ook rondleidingen in de centrale zelf): www.grimselwelt.ch
  • AlpTransit – over de aanleg van de nieuwe Gotthardtunnel: in Erstfeld, Sedrun en Pollegio. www.alptransit.ch (route/bereikbaarheid OV zie website)
  • Vlindertuin: www.papiliorama.ch
  • www.olympic.org (Olympisch museum, tot eind 2013 gesloten wegens renovatie).
  • Bezoek Bundeshaus Bern (parlementsgebouw), buiten de parlementaire sessies.

Genève: Willem van Oranje en ereburgerschap

Wie het praalgraf van Vader des Vaderlands Willem van Oranje in de Nieuwe Kerk in Delft bezoekt, ziet boven het monument 16 wapenschilden. Eén daarvan is het persoonlijke wapen van Willem van Oranje. In het hart van dit wapen is een schild te herkennen met 9 blokjes in goud en azuur, het wapen van de Graven van Genève. Zelfs Willem-Alexander had het tot 1980 in zijn wapen. De herkomst kan verklaard worden uit de historische banden tussen de machtigste Europese dynastieën uit de Middeleeuwen wier invloed zich uitstrekte tot het huidige grondgebied van Zwitserland en waar onderlinge huwelijken geen uitzondering waren. Een blijvende herinnering aan het Huis van Oranje-Nassau is te zien in het bijna 100 meter lange Reformatiemonument in Genève, gelegen tegenover de universiteit van de stad, voortgekomen uit de in 1559 door Calvijn gestichte Academie.

Reformatiemuur, Genève

Reformatiemuur, Genève

Naast standbeelden van bekende reformatoren en vrijheidsstrijders uit de 16de en 17de eeuw treffen we er ook een beeld van Willem van Oranje aan, met daarnaast in steen uitgehouwen een afbeelding van de bijeenkomst van de Staten-Generaal op 26 juli 1581 in Den Haag. Op die gedenkwaardige dag werd Filips II van Spanje als koning afgezworen en hadden de Nederlanden onder leiding van Willem van Oranje zich onafhankelijk van Spanje verklaard. Een tekst in het Frans en oud-Nederlands op de Reformatiemuur luidt ongeveer als volgt: “Niet de onderdanen zijn er voor de prins, maar de prins is er voor zijn onderdanen.” Het stadsbestuur van Genève had zich al in een vroeg stadium bekeerd tot het protestantisme. Door de invloed van Calvijn werd Genève als het ware “het protestantse Rome”. Dit trok honderden studenten en theologen uit Nederland aan, waaronder Marnix van Sint-Aldegonde, een vriend van Willem van Oranje, die hem weer tot het protestantisme bekeerd zou hebben. Willems zoon prins Maurits en dochter Emilia, geboren uit het huwelijk met Anna van Saksen, hadden eveneens banden met de stadstaat Genève. Maurits had als krijgsheer grote vermaardheid in Europa verworven. De Zwitserse huursoldaten in het Nederlandse leger brachten hun positieve ervaringen mee naar huis en zorgden er mede voor, dat de Zwitsers vervolgens hun legereenheden naar Maurits’ voorbeeld reorganiseerden.

Het verhaal van Emilia is vrij triest. Streng protestants opgevoed, werd ze op 25-jarige leeftijd verliefd op de katholieke prins Emanuel van Portugal. Tegen de wil van haar broer Maurits trouwde ze in 1597 toch met de Portugese prins en schonk hem tien kinderen. Het huwelijk hield echter geen stand en leidde in 1626 tot een breuk. Emilia vertrok met haar zes dochters naar het protestantse Genève en nam haar intrek in het Château Royal, daarna in een huis aan de Rue Verdaine 7 en kocht vervolgens Slot Prangins, gelegen halverwege tussen Genève en Lausanne. Op 16 maart 1629 stierf ze in Genève. In het stadsarchief wordt haar overlijdensakte bewaard. Bij leven voerde Emilia de titels Barones van Prangins, Vrouwe van Genolier en Vrouwe van Coinsins. Emilia en haar dochter Maria-Belgia kregen hun laatste rustplaats in de kathedraal St. Pierre in Genève. Het graf bevindt zich in een nis, links van het altaar, en toont onder andere het wapen van het huis Oranje-Nassau.

Een opmerkelijk Oranjefeit in relatie tot Genève deed zich in de recentere geschiedenis voor. Op 5 juli 1926 werd prinses Juliana geëerd met het ereburgerschap van de “Republiek en het kanton van Genève”. Haar ouders, koningin Wilhelmina en prins Hendrik, reisden samen met de prinses voor deze gelegenheid vanuit hun vakantieadres in Beatenberg in het Berner Oberland naar Genève. Overigens is het ereburgerschap van Juliana terug te voeren op de relatie van een voorouder van prins Hendrik, dus uit huis Mecklenburg-Schwerin, met Genève. Deze voorouder van prins Hendrik, Frederik Frans I, had in 1770 ter afsluiting van zijn opvoeding drie jaar in Genève doorgebracht en verwierf in 1815 het – erfelijke – ereburgerschap van de stad. Door twee wetsbesluiten op federaal en kantonnaal niveau in het begin van de 20ste eeuw verkregen ereburgers van Genève automatisch het recht op de Zwitserse nationaliteit. Volgens deze wetten konden prins Hendrik, koningin Wilhelmina en prinses Juliana door vreemd recht aanspraak maken op de Zwitserse nationaliteit. De wetten waren echter zo geformuleerd, dat Juliana de Zwitserse nationaliteit verloor op het moment van haar huwelijk met prins Bernhard.

Hoteltips:

Zunft zu Hausgenossen, Basel

Zunft zu Hausgenossen, Basel

Basel: Oranjemaal

Ons oranje spoor eindigt in de stad Basel. Een Oranjediner waar weinig mensen van gehoord zullen hebben is het jaarlijkse “Oranienmähli”, een maaltijd in besloten kring binnen de muren van de Zunft zu Hausgenossen (het gilde van de goud- en zilversmeden) en bekostigd uit een legaat van Hieronymus Linder aan het gilde. Hieronymus Linder werd in 1682 in Basel geboren als zoon van een goudsmid. In verband met de vroege dood van zijn ouders stuurde zijn oom hem voor het volgen van een handelsopleiding naar Rotterdam. In 1718 trad hij toe tot het gilde der goud- en zilversmeden in Basel. Hij voelde zich al jong aangetrokken tot een carrière in de krijgsmacht en maakte die inderdaad, in Nederlandse dienst. In 1758 werd hij door stadhouder Willem V tot majoor-generaal van de infanterie benoemd. In 1761 ging hij op 79-jarige leeftijd eindelijk met pensioen en keerde terug naar Basel, waar hij in 1763 stierf. In zijn testament bepaalde hij dat ter ere van de verjaardag van Willem V elk jaar een Oranjemaal in het gildehuis gehouden moest worden. In de gildezaal hangen de portretten van Willem V en zijn vrouw Wilhelmina van Pruisen. Aan het diner nemen 24 personen uit kringen van politiek, leger, bedrijfsleven en cultuur deel, samen met gildebroeders. Uitgenodigd wordt altijd een vertegenwoordiger van de Nederlandse kroon. Meestal is het de ambassadeur of consul van Nederland die aanzit aan het diner, maar prins Claus was ook eens te gast. In 2013 krijgt het “Oranienmähli” een extra feestelijk tintje, omdat de traditie dan 250 jaar bestaat. Het gildehuis staat bekend als Haus zum Grauen Bären en bevindt zich in de Freie Strasse, de belangrijkste winkelstraat van Basel. Het huis is niet te bezoeken.
Hoteltip: Kunsthotel Teufelhof, Basel, www.teufelhof.com

Wie op eigen gelegenheid het oranje spoor door Zwitserland wil volgen, kan dat met eigen vervoer doen, of een Swiss Pass aanschaffen, de alles-in-één-kaart voor onbeperkt reizen met trein, boot, bus en stadsvervoer in heel Zwitserland.

Toeristische informatie Zwitserland:

Meer informatie bij de Verkeersbureaus en VVV van Zwitserland

 

Reviews lezen over Zwitserland

Meer informatie over Zwitserland vind je op Zoover.nl. Op Zoover laten reizigers een review achter en geven zij aanbevelingen over reizen naar Zwitserland. Bekijk de reviews op Zoover.nl.

Vind voordelige vluchten naar Zwitserland met Skyscanner

Kaart van Zwitserland

[google-maps width=674 height=400]

Comments are closed.