Fietsrondje van de Maand Mei: Breda, Het Mastbos, Mark (50 km)

Breda is de stad van het legendarische Turfschip uit de Tachtigjarige Oorlog: het Nederlandse Paard van Troje. Het riviertje de Mark zorgt voor aanvoer van het water in de singels rond de oude binnenstad. Tijd om dit riviertje te volgen in het fietsrondje van de maand mei.

Vanuit het station bereiken we al snel het riviertje de Mark, dat hier het westelijk deel van de singel vormt. Ooit was dit de stadsgrens. Net binnen deze vroegere stadsgrens blinkt de gigantische voormalige koepelgevangenis in het zonlicht. De toegangspoort lijkt op een middeleeuwse vesting.

In onze fantasie zien we de verdedigers van achter de kantelen op de dikke torens kokende pek gooien over
de belegeraars.

Een brug over de Johan Willem Frisolaan brengt ons in Ginneken. Onder de Duitse bezetting werd deze plaats in 1942 bij Breda gevoegd. Ginneken heeft nog altijd een chique uitstraling. Als je geld had, liet je een optrekje neerzetten in Ginneken. Langs de Ginnekenweg sieren statige huizen het straatbeeld. Rond de Markt van Ginneken zijn populaire horeca-etablissementen. Grand Café Moeke springt daar duidelijk uit en niet alleen vanwege de hoogte van het pand. Hier proef je de echte, gemoedelijke Brabantse sfeer van houdoe! “Ik zit even bij Moeke,” is een excuus om wat later te komen.

Twee kerken, twee Rijksmonumenten

Ginneken heeft 2 indrukwekkende Laurentiuskerken. De oude Laurentiuskerk ligt wat verborgen achter de overige bebouwing. Deze gotische kerk stamt uit de 15e eeuw. Nadat de Spanjaarden verdreven waren kwam de kerk in protestantse handen. Alle pracht en praal verdween uit kerk, maar er kwam wel een monumentale kansel.

De kerk is diverse malen geteisterd door brand en oorlogsschade, maar iedere keer weer hersteld. De protestantse gemeente houdt nog trouw iedere zondag een dienst.

De Nieuwe Laurentius is een kolossale neogotische katholieke kerk uit 1902. Architecten waren Joseph Cuypers, zoon van de vermaarde Pierre Cuypers, en Jan Stuyt. De gebrandschilderde ramen geven een prachtige lichtinval in de kerk.
Beide Laurentiuskerken van Ginneken zijn Rijksmonument.

De Nieuwe Laurentius

Vanaf de Duivelsbrug krijgen we voor het eerst uitzicht op de Mark in een landelijke omgeving. De brug dankt haar naam door de op- en afritten die vroeger “verduveld” steil waren. Slechts met hulp van anderen kwam een handkar er tegenop. ”Karrenduwers” verdienden zo een zakcentje.

Jan Baptist Keermans, destijds de eigenaar van kasteel de Bouvigny, nam in 1613 het initiatief om hier een brug te bouwen. Er kwam weerstand uit Breda, omdat de stad vreesde dat veel verkeer Breda zou mijden. De brug kwam er toch en de vrees van Breda bleek ongegrond.

Oranje-kasteel de Bouvigny

Het kasteel de Bouvigny staat er prachtig bij achter het water. Er zijn drie verschillende tuinen: een Duitse, een Franse en een Engelse. Het slot is een geliefde trouwlocatie. Daarna poseren in de tuin. Een van de kasteelheren was Prins Filip Willem van Oranje, de oudste zoon van Willem van Oranje. Normaal gesproken zou de oudste zoon de Vader des Vaderlands opvolgen na de moord in 1584, maar Prins Filip Willem zat in Spanje. Als wraak voor de opstand door zijn vader ontvoerden de Spanjaarden de prins naar Spanje om hem een Spaanse opvoeding te geven. Zijn tweede zoon Prins Maurits werd de opvolger. Later kwam Prins Filip Willem naar de Nederlanden en werd Heer van Buren en Heer van Breda.

Tegenover het kasteel is het het Mastbos. De Oranjes waren toen ook al liefhebbers van de jacht, maar in het Mastbos is nooit gejaagd. Het Mastbos was een productiebos. De naam het Mastbos dankt het bos aan de lange dennen die geteeld worden om te dienen als scheepsmast.

Ook aan het Eeuwige Laantje komt een einde. Opmerkelijk is dat het Mastbos geen aparte fietspaden kent. Je fietst gewoon op de dreven. De ondergrond is stevig genoeg om comfortabel te fietsen.

In het bos duiken uit het niets vennetjes op. De route voert ons zelfs tussen twee vennetjes door. We steken weer de Mark over. Voor ons ligt de kerktoren van Ulvenhout. Opnieuw een indrukwekkend bouwwerk uit de tijd van het Rijke Roomsche Leven. Ulvenhout kwam pas in 1992 bij Breda. Na de brug over de A58 duiken we het landgoed Ulvenhout in. Tussen de bomen krijgen we regelmatig doorkijkjes naar open landschap.

Een bord geeft aan dat we grens overgaan naar België, maar het valt ons ook op andere wijze op. Er hangen hier nog telefoonkabels aan palen en veel huizen staan wat minder geordend dan in het aan strenge regels gebonden Nederland. De geur van aardbeien streelt onze reukorganen. Dit is de gemeente Hoogstraten: in Vlaanderen een begrip als de aardbeienstreek. In het voorjaar bloeien de aardbeien onder plastic tunnels.

Telefoonkabels aan masten

Over een bruggetje komen we op een lang stuk langs de Mark. Het fietspad wisselt regelmatig van oever. Het riviertje is getemd door stuwen. Om de vissen doorgang te verlenen zijn vistrappen aangelegd. De Mark was te gekanaliseerd, maar de fout is ingezien en het water kan zich weer vrij gedragen als riviertje.

Op diverse plaatsen is de natuur langs de oevers hersteld. Prachtig slingert het water zich door het wisselende landschap. Regelmatig gaan we over een bruggetje naar de andere oever.

Kapucijnenklooster

Een groot kloostergebouw tussen de bomen trekt onze aandacht. Het blijkt om een complex te gaan van de kapucijnen, ook wel minderbroeders genoemd. De leden van deze kloosterorde leiden een leven van eenvoud en lopen met hun blote voeten op sandalen. De kapucijnen speelden een belangrijke rol bij de armenzorg. Veel kloosters zijn door de drastische teruggang van het aantal roepingen gesloten, maar hier in Meersel-Dreef leven nog altijd kapucijnen. Hun naam komt van hun kap: de cappuccino. Een koffie met een kap van opgeklopte melk is er naar vernoemd. Cappuccino kun je drinken bij de uitgestrekte uitspanning de Zevenster. Men ging uit Breda even naar de paters. Kinderen leven zich nog altijd uit in de speeltuin.

De kloosterkerk is tevens de parochiekerk van het dorp Meersel-Dreef

Tegenover het klooster is een uitgestrekt beeldenpark met kruisbeelden op een heuvel en een Lourdesgrot. Het nietige dorp kreeg in België de bijnaam Lourdes van het noorden. Meersel-Dreef is ook het noordelijkste dorp van België. Nederland gaat er prat op dat de fietspaden beter zijn dan in België, maar zodra we grenspaal passeren terug naar Nederland wordt het fietspad echt onmiddellijk een stukje smaller. Ondertussen kabbelt de Mark gezapig verder.

Het fietspad wordt smaller in Nederland

De Klokkenberg van sanatorium met nonnen naar hedendaags wonen

Aan de overzijde van de Mark strekt het uitgestrekte complex De Klokkenberg zich uit. Het megacomplex dateert uit het begin van de jaren ’50 van de vorige eeuw. De Klokkenberg was destijds het grootste en modernste tuberculose sanatorium van Nederland. Na de Tweede Wereldoorlog teisterde een TBC-uitbraak de westerse wereld. Men dorst de naam tuberculose niet voluit uit te spreken. TBC was een zeer besmettelijke ziekte. Isolatie van patiënten was een noodzaak: dus buiten de stad. In 1951 werd de eerste steen gelegd. De zorginstelling bood onderdak en zorg aan honderden TBC-patiënten.

De 2 symmetrische torens stralen de “Roomsche” signatuur overduidelijk uit. Centraal op het terrein staat een imposante kapel. Nonnen deden de verpleging. Destijds waren er nonnen in overvloed. Het gebouw kende een mannenvleugel en een vrouwenvleugel. De nonnen vonden onderdak in het zusterhuis. Ook was er voor zowel de mannen als de vrouwen een “klasse paviljoen” waar geestelijken en hooggeplaatste patiënten verpleegd werden. Het totale complex is ontworpen als een stedenbouwkundig en artistiek samenhangend geheel.

De Klokkenberg komt in beeld

Tubercolose werd al snel een goed behandelbare ziekte. In 1969 waren er nauwelijks patiënten meer. De functie van het sanatorium hield op te bestaan. De verplegende nonnen verdwenen. Het complex kreeg een algemeen medische functie met achtereenvolgens epilepsiecentrum, long- en astmacentrum, centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie, centrum voor allergologie-immunologie en thoraxcentrum. De fusies in de gezondheidszorg sloegen echter toe. Voor de Klokkenberg was geen plaats meer. Sinds 2006 zijn alle klinieken elders ondergebracht. De Klokkenberg stond langdurig leeg. Wat is er mogelijk in een Rijksmonument?

Eerst werd gedacht aan ouderenhuisvesting, maar zo ver van alle voorzieningen bleek niet meer van deze tijd. Meer mobiele bewoners werd de doelgroep. In 2017 startte de verbouwing naar een eigentijdse vorm van wonen met mix van kleine en grote eenheden. In 2019 betrokken de eerste bewoners hun nieuwe woonruimte. In 2022 moet de gehele verbouwing voltooid zijn.

De Klokkenberg is het grootste naoorlogse Rijksmonument van Nederland

Nog onder de indruk fietsen we alweer over de Duivelsbrug Ginneken binnen en buigen ons over de keuze: pakken we hier een terrasje op de Markt of fietsen we door naar de Grote Markt in het centrum van Breda?

de markt in Ginneken

 

  • De fietsroute
  • Route beschrijving met knooppunten
  • Horeca en winkels onderweg
  • Breda
  • Verblijf tips voor overnachten in Breda
  •  

     

    Routeinformatie

    Fietsroute: Breda, Mastbos, Mark
    Land: Nederland, België
    Provincie: Noord-Brabant, Antwerpen(B)
    Lengte: 50 km
    Beginpunt: Station Breda
    Eindpunt: Station Breda

    Route beschrijving met knooppunten

    Verlaat het station aan de centrumkant. Meteen links zij de knooppuntenpijl naar 80. Volg de knooppunten 80, 81, 82, 83, 5, 36, 66, 67, 40, 44, 92, 93, 45, 15, 21, 13, 14, 31, 43, 41, 36, 83, 82, 81, 80, en weer terug naar het station.

     

     

     

    Horeca en winkels onderweg

    • 11 km: in Ulvenhout, knooppunt 66, is ruime keuze.
    • 23 km: In Meerle, na knooppunt 15, is horeca en een Spar-express (op donderdag gesloten en op zondag na 12 uur gesloten).
    • 30 km: De Meersel Molen, na knooppunt 13, aan de Mark.
    • 34 km: Meersel-Dreef. Bij het klooster is tussen de knoopunten 14 en 31 in de dorpsstraat, links parallel aan de route de legendarische uitspanning De Zevenster, bij de Paters, met terras en speeltuin.
    • 45 km: In Ginneken, knooppunt 83, is keuze onder andere op de Markt.

     

     

    Ontvang elke maand gratis het Fietsrondje van de maand

    Vul je e-mailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn van Bert.
    • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

     

    Breda

    Met 185.000 inwoners is Breda de 3e stad van Noord-Brabant en de 8e stad van Nederland land. Gelegen op de grens van een bosrijk landschap en lager geleden gebieden met water. Met zelfs een haven met open verbinding naar de zee had Breda ook belangrijke strategische positie.

    In de Tachtigjarige Oorlog is diverse malen verwoed gevochten tussen de Nederlandse geuzen en de Spanjaarden. In 1590 veroverden de troepen van Prins Maurits de stad door de list van het Turfschip waarin soldaten verborgen zaten. Zij verrasten de schildwachten van het kasteel en openden de stadspoorten, waarna de hoofdmacht de stad kon binnenvallen. Het Turfschip van Breda wordt ook wel het Nederlandse Paard van Troje genoemd. In 1625 moest Breda zich na een beleg van een jaar overgeven aan de Spaanse generaal de Spinola, maar in 1637 kwam de stad definitief in handen van de Republiek der Zeven Provinciën.

    Er is een Spinola route

    Breda is een Oranjestad. Diverse leden van het geslacht Nassau liggen begraven in de Onze Lieve Vrouwekerk. Prins Willem van Oranje werd in 1544 Heer van Breda. De bedoeling was dat ook de Vader des Vaderlands na zijn overlijden in Breda zou worden bijgezet, maar de Prins werd in 1584 vermoord. Omdat Breda in die tijd Spaans was, werd uitgeweken naar Delft. Sindsdien worden leden van het huis Oranje bijgezet in Delft.

    Breda was ooit eeuwenlang een echte garnizoensstad met diverse kazernes, maar defensie heeft bijna alles verlaten. Een uitzondering geldt voor het Kasteel van Breda. Dit monumentale bouwwerk huisvest al sinds 1828 de Koninklijke Militaire Academie, waar officieren voor de Landmacht en de Luchtmacht hun opleiding krijgen. De Marine heeft een eigen opleidingsinstituut in Den Helder.

    Kloosterkazerne

    Andere complexen zijn gesloopt of verbouwd. Een opmerkelijke levensloop kent de voormalige Kloosterkazerne. Ooit was dit een nonnenklooster. Later trokken de militairen in de gebouwen, die voorheen voor mannen taboe waren. Nu is het voormalige klooster voor een deel het Holland Casino Breda. Tijdens de verbouwing zijn in de kloosterkapel oude fresco’s onder de pleisterlaag ontdekt met engeltjes en vazen. De kapel is een buitenpost van het Breda’s Museum.

    Breda’s Museum

    Het museum is gehuisvest in de voormalige Chassékazerne. Het museum omvat een interessante collectie over de stedelijke geschiedenis van Breda op thema’s als bestuur, bedrijf en techniek en dagelijks leven. Daarnaast zijn er wisseltentoonstellingen.

    Naast het museum is het moderne Chassé Theater. In de grote zaal zijn bijna 1500 zitplaatsen. Door de komst van dit theater moest het vermaarde congrescentrum Het Turfschip van de familie Van der Valk de deuren sluiten. Veel inwoners van de stad denken nog met weemoed terug naar de vele shows die vanuit Het Turfschip op de TV zijn uitgezonden met onder andere Vader Abraham.

    Onze-Lieve-Vrouwetoren

    Blikvanger van de stad is de Onze-Lieve-Vrouwekerk met de 97 meter hoge toren die vanaf diverse plaatsen goed zichtbaar is. Na de list met het Turfschip werd de kerk aan de katholieken ontnomen. Toen de Spinola Breda terug veroverde werd de kerk weer Katholiek, maar na inname door Frederik Hendrik kwam de kerk definitief in protestantse handen. De nieuwe leer kreeg nooit duidelijk voet aan de grond in de Stad. Breda bleef door en door katholiek, met uitzondering van de leden van het garnizoen en hun familie.

    Begijnhof

    Behalve Amsterdam is Breda de enige Nederlandse stad met een Begijnhof. Haarlem kent nog wel een straatnaam Begijnhof, maar het hof zelf is verdwenen. In Vlaanderen zijn maar liefst 26 begijnhoven De begijnenbeweging ontstond in 12e eeuw als reactie op wantoestanden en zedelijk verval. De begijntjes leden een sober leven en onthielden zich van diverse vormen van genot. Aanvankelijk leefden de vrome, ongehuwde, vrouwen verspreid door de stad, maar gaandeweg werden gemeenschappen gevormd in afzonderlijke hoven.

    Een belangrijk verschil tussen begijnen en nonnen is dat begijnen niet de gelofte van armoede aflegden. Begijnen hoorden niet bij een kloosterorde, leefden ook niet in een klooster, maar in een huis op het begijnhof. Zij konden zelfs de gemeenschap verlaten, om bijvoorbeeld een huwelijk aan te gaan met een keurige heer. Om toe te mogen treden deden de vrouwen de gelofte van gehoorzaamheid en zuiverheid. Anders dan bij een kloosterorde, waarbij de moeder-overste van het klooster door hogerhand werden benoemd, kozen begijntjes jaarlijks ‘de grootjuffrouw’ als hoofd van hun gemeenschap. De begijntjes verdienden de kost met kant-, naai-, en borduurwerk. Daarnaast zetten de vrouwen zich in voor de armen en de zieken.

    Al in de 13e eeuw kende Breda een begijnengemeenschap. Het huidige begijnhof dateert uit de 16e eeuw. Vanwege de in 1531 toegezegde bescherming door het huis Oranje Nassau genoot het Begijnhof ook na de Reformatie bescherming van deze familie, waardoor het als vrijwel enige katholieke instelling in de stad mocht blijven voortbestaan. Deze voorwaarde was ook meegenomen bij de overgave van de Spaanse troepen. Na de Tweede Wereldoolog liep het aantal begijnen snel terug. In 1990 overleed het laatst begijntje van Breda. Door het begijnhof is een prachtig stukje historie in Breda in stand gebleven. Sinds een paar jaar wonen in het Novicenhuis een paar blauwe zusters: een nieuwe kloosterorde met vooral jongere nonnen.

    De Koepel van Breda.

    De voormalige koepelgevangenis is een imposant bouwwerk. De bouw vond plaats in de periode 1882 -1886 naar voorbeeld van de eerder gebouwde koepel in Arnhem. Vanuit het midden van het cirkelvormige complex konden de bewakers de gevangenen constant in de gaten houden.

    Dat scheen niet altijd te werken. Op Tweede Kerstdag in 1952 wisten 7 ernstige Nederlandse oorlogsmisdadigers te ontsnappen. De meeste onder hen wisten Duitsland te bereiken en kregen de Duitse nationaliteit, waardoor zij voor de Nederlandse justitie en politie ongrijpbaar werden.

    In deze gevangenis zaten ook jarenlang de Vier van Breda, later de Drie van Breda: beruchte Duitse oorlogsmisdadigers. In 1972 wilde Minister Van Agt de nog 3 overgebleven vrijlaten. Dit leidde tot een storm van protest. De Drie van Breda bleven zitten. De laatste 2 Duitse oorlogsmisdadigers werden in 1989 op hoge leeftijd vrijgelaten. In 2016 is het complex definitief gesloten als gevangenis. Er vinden nu evenementen plaats.

    Spanjaardsgat en de Haven van Breda

    Het Spanjaardsgat is de oude waterpoort naar het kasteel en de binnenstad van Breda. De poort gaf toegang tot de achtergelegen gracht. Deze gracht was de route die het beroemde Turfschip in 1590 gebruikt had om dicht bij het kasteel te komen. Het was een zwakke plek in de verdediging. De waterpoort moest een einde maken aan deze zwakke schakel. Ieder jaar vindt hier een groot festival plaats. Ook Sinterklaas komt hier aan. Naast het Spanjaardsgat is de Haven van Breda. Feitelijk was dit een verbreding van het riviertje de Mark, die in de 16e eeuw werd gerealiseerd.

     

     

    De haven stond in open verbinding met de zee en kende een getijverschil van ongeveer een halve meter. De haven was vooral van belang voor de aanvoer van verse zeevis. In 1965 werd de haven gedempt om het autoverkeer meer ruimte te geven. Onder de brede rijstroken kwam de eerste ondergrondse parkeergarage van Nederland.

    De inzichten over het gebruik van de ruimte in de binnenstad veranderden echter. In 2007 werd de Haven van Breda weer in ere hersteld. Vaartuigen konden weer het centrum aandoen. Op de kades zijn nu terrassen. De Haven hoort nu echt bij de binnenstad. De opening was een gigantisch feest. Vader Abraham zorgde voor een speciaal lied en ook de uit Breda afkomstige zangeres Corry Konings was van de partij.

    Stadspark Valkenberg

    Dit levendige park bevindt zich tussen het centrum en het station. Bij de ingang van het park aan de Willemstraat bevindt zich het Nassau-Baroniemonument uit 1905, ontworpen door de kerkenbouwer Pierre Cuypers, die ook de architect was van het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam In het park zijn er restanten van verdedigingstorens te zien die deel uitmaakten van de vroegere stadsmuur. Het park was een rustig wandelpark, maar trekt op fraaie dagen steeds meer recreërende jongeren rond de waterpartijen.

    Grote Markt

    Gebruikelijk is een Grote Markt een groot vierkant plein, maar het centrale plein van Breda moet het vooral hebben van de lengte. Eigenlijk is het meer een promenade met in het noorden een vernauwing door de Onze Lieve Vrouwekerk. In het zuidelijk deel staan bomen. Vooral dit deel is bedekt met terrassen. De Grote Markt is het kloppend horecahart van Breda.

    De markt kreeg de huidige vorm na een stadsbrand in 1535. Op het plein werd vroeger recht gesproken en werden misdadigers ter dood gebracht. Op de Grote Markt vinden tal van evenementen plaats, zoals het roemrijke carnaval van Breda. Op de Grote Markt staat het oude stadhuis. Aan het begin van het carnaval overhandigd de burgemeester de stadssleutel aan prins carnaval en heet Breda voor een paar dagen Kielegat.

    Verblijf tips voor overnachten in Breda

    Apollo Hotel Breda City Center****

    Mooi hotel pal naast het station., Trendy ingericht met opmerkelijke kunst aan de muur van de kamers. Goed restaurant en prima ontbijt. Vriendelijk personeel en uitstekende service. Van de gasten komen alleen maar lovende reacties.

    Campanile Hotel & Restaurant***

    Aan de buitenkant van de stad aan de Tilburgse weg. Bij de afslag van de A27. Je kunt op de fiets of met de bus naar het centrum. Prima verhouding prijs-kwaliteit. Mooie en nette kamers, goede service en leuke ontvangst Het restaurant is niet duur.

    Herberg Het Klooster*

    Tot 2014 was dit nog een klooster. Overnachten in een eenvoudige kloosterkamer tegen een budget-prijs. Niet alle kamers hebben eigen WC en douche. Op een verborgen plek in het hartje van Breda met kloostertuin.
    In de oude kloosterbakkerij worden voortreffelijke appeltaarten gebakken.

     

    Pech onderweg met de Fiets?

    Krijg je pech onderweg met de fiets? De Wegenwacht komt je tegenwoordig ook met de fiets of e-bike helpen met het speciale Wegenwacht Fiets abonnement. Sluit hem nu af voor maar €20 per jaar. Je krijgt zelfs in heel Nederland én België pechhulp van de Wegenwacht voor je (electrische) fiets via de ANWB Alarmcentrale. Ben je betrokken bij een ongeval met je fiets? Dan krijg je zelfs juridische hulp.

     

     

    Ontvang elke maand gratis het Fietsrondje van de maand

    Vul je e-mailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn van Bert.
    • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

     

    Comments are closed.