Fietsrondje van de Maand augustus 2019, Zuidelijke IJpolders (44 km)

Er is in de loop der jaren veel veranderd in de Zuidelijke IJpolders ten westen van Amsterdam. Ooit kabbelde hier het water van Het IJ in open verbinding met de Zuiderzee. Het gebied werd ingepolderd ten behoeve van het Noordzeekanaal en de landbouw. Later moest de landbouw wijken voor havens en industrie. Het nietige dorp Ruigoord werd een broedplaats van verzet tegen de oprukkende bedrijvigheid. Een deel van de polder kreeg de functie recreatie. Ervaar al deze veranderingen tijdens een fietsrondje.

Ooit lag Station Amsterdam Sloterdijk in een unheimische omgeving. In de tijd van de naam Sloterdijk-Noord werd het station als sociaal onveilig ervaren. De herinrichting heeft het plein voor het station prettig gemaakt. Er is zelfs een supermarkt om in te slaan voor onderweg.

Station Sloterdijk

Station Sloterdijk

Al snel fietsen we op het Bretten fietspad. De Bretten is een smalle groenstrook tussen het Westelijk Havengebied en het spoor naar Haarlem.

De Brettenzone was als groen al opgenomen in het Algemeen Uitbreidingsplan van Cornelus van Eesteren uit de jaren ’30 van de vorige eeuw.

De Brettenzone maakte deel uit van het opgespoten zand in het Westelijk Havengebied. Het was niemandsland waar afval werd gedumpt. Het is echter niet zomaar groene strook geworden. Langzamerhand heeft het zich kunnen ontwikkelen tot een natuurgebied met bijzondere flora en fauna. Het gebied is deels met nieuwe sloten in het patroon van het oude veenweidelandschap. Om het landschap open te houden worden er grote grazers, zoals Schotse Hooglanders ingezet.

Volkstuinders kunnen hier hun hobby uitoefenen en genieten van hun tweede huisje in het groen. Hoewel de haven- en industrieactiviteiten vlakbij ons plaats vinden, zijn ze toch voornamelijk verborgen achter het groen.

Laag overvliegende golfballen

Water is hier voldoende. Ineens staan we voor een grote plas: een restant van Het IJ met erachter de contouren van de voormalige suikerfabriek van Halfweg. We tikken het plaatsje heel even aan, maar duiken dan het eerste deel van het Recreatiegebied Spaarnwoude in. Pas op voor laag overvliegende golfballen! Het clubhuis van de Amsterdamse Golfclub ligt er statig bij. Deze chique vereniging bestaat al 85 jaar, maar had voor de herinrichting van dit gebied een terrein in Duivendrecht, waar zij moest wijken voor spooruitbreiding.

de Amsterdamse Golfclub

De Amsterdamse Golfclub

Je wordt niet zomaar lid van deze golfclub, maar je moet voorgedragen worden. Als er plaatsen vrij komen, volgen eerst een serie gesprekken met kandidaten. Verder moet je eenmalig een bedrag van € 3.750 op tafel leggen en jaarlijks een contributie van € 1.550 overmaken. Daar zit dan wel € 150,00 voorschot voor de restaurantrekeningen bij. Het golfende golfbaanlandschap houdt op en plotseling duikt het havengebied op. Langs de opslagtanks komen we even in een stukje oud land bij Ruigooord, maar we moeten wel door de strakke verkaveling van de bedrijfsterrein. De distributiecentra zijn mega, maar er zijn nog tal van maagdelijke grasvelden als bouwlocatie te beschikbaar. Interesse? Zie de borden.

Geen hekken om de golfbaan

Geen hekken om de golfbaan


De agrarische sector is nog niet geheel uit de IJpolders verdwenen. Voor het zijkanaal C zijn nog een paar boeren druk in de weer met bewerken van hun akkers. De laatsten der mohikanen.
Boerderij

Boerderij


Dit kanaal is wel een barrière. De brede strook water is niet alleen voor de afwatering, maar ook voor de scheepvaart. Om dit kanaal te kruizen moeten we eerst naar het Noordzeekanaal. Hier is nog altijd de pontveer Buitenhuizen, die voornamelijk gebruikt wordt door fietsers. Het is best wel even klimmen naar de brug over Zijkanaal C, maar ondanks de hoogte van het brugdek, gaat dit dek regelmatig omhoog om grotere schepen doorgang te verlenen.

pontveer Buitenhuizen

Pontveer Buitenhuizen

Graan voor Visch

In de polders ten westen van het zijkanaal stond voornamelijk graan. Nu rollen onze banden door het grootste deel van het Recreatiegebied Spaarnwoude. Wederom dient zich een golfbaan aan. Niet zomaar een golfbaan, maar de grootste van Europa met maar liefst 66 holes. Het café restaurant is vrij toegankelijk. De naam Graan voor Visch slaat op het verleden toen door de inpoldering een einde kwam aan de visserij, maar de vruchtbare akkers zorgden voor een nieuwe economische activiteit.

Graan voor Visch



Meer dan een kilometer fietsen we tussen de golfers. Opmerkelijk is dat hier geen hekken. We gaan even kort van de route af naar de Informatieboerderij Zorgvrij om een ijsje te nuttigen. Deze boerderij is vooral interessant voor de huidige generatie kinderen die niet meer weet dat melk uit een koe komt.

Fort Zuidwijkermeer is onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Deze ring van forten om de hoofdstad is aangelegd van 1880 – 1914 om als laatste linie rond Amsterdam te fungeren. De stelling heeft nooit daadwerkelijk dienst gedaan, omdat Nederland buiten de Eerste Wereldoorlog bleef. De gehele Stelling van Amsterdam is door UNESCO erkend als Werelderfgoed.

Fort Zuidwijkermeer

Fort Zuidwijkermeer

Oudste schutsluis van Europa

We gaan weer omhoog de voormalige zeedijk op. Op deze dijk ligt een deel van de oude kern van Spaarndam. Ooit was dit een vissersplaatsje aan het IJ. Na de inpoldering bleef hier een stukje van het IJ over, dat hier altijd nog het IJ heet. Het zoute water werd zoet. Ideaal voor paling. Vissers schakelden over. De palingrokerij is nog steeds in bedrijf.

Welkom in Spaarnwoude

Welkom in Spaarnwoude

In het dorp is de nog oudste dienstdoende schutsluis van Europa. De Kolksluis uit 1280 hield hier het zeewater tegen. Het beeldje van Hans Brinkers verwijst naar een Amerikaanse sage waarbij een dijkdoorbraak zou zijn voorkomen door een jongetje die zijn vinger in een gaatje door de dijk stak, waar water door sijpelde. Opmerkelijk zijn de huizen aan de onderkant van de dijk, die via een bruggetje vanaf de dijk bereikbaar zijn.

Kolksluis

Kolksluis uit 1280

Hans Brinkers

Hans Brinkers

Vissersdorp Spaarndam

Vissersdorp Spaarndam

Ooit was er de vrees dat Amsterdam en Haarlem tegen elkaar aan zouden groeien, maar gelukkig is het fraaie polderlandschap hier behouden. Molens en waterpartijen maken de oer-Hollandse plaatjes compleet. Mooie Nel heet niet alleen zo, maar is het ook. Zo beamen we op een bankje met uitzicht over het water.

Mooie Nel

Mooie Nel

Volop ruimte tussen Haarlem en Amsterdam

Volop ruimte tussen Haarlem en Amsterdam

Het houten bruggetje over Binnen Liede is lang, maar verveelt bepaald niet. Aan de overkant valt onze blik op een ander verdedigingswerk uit de Stelling van Amsterdam. Net als de Batterij Spaarnwouderveen net voordat we bij Halfweg aanzetten om de voormalige zeedijk weer op te gaan. De reusachtige silo´s van Sugar City liggen nu pal voor ons.

Houten bruggetje over Binnen Liede

Houten bruggetje over Binnen Liede

Sugar City

De oude zeedijk

De oude zeedijk


We moeten een stukje zelfde route terug, maar de Brettenzone lijkt in omgekeerde richting toch weer anders van vanmorgen. Op het terras voor station Sloterdijk raken we in dubio: op de trein stappen, of doorfietsen via het fietspad door het groen langs de Wester Gasfabriek naar het centrum van Amsterdam?

 

 

De Fietsroute

Fietsroute: De Zuidelijke IJpolders
Land: Nederland
Provincie: Noord-Holland
Lengte: 44 km
Beginpunt: station Amsterdam Sloterdijk
Eindpunt: station Amsterdam Sloterdijk

In de fietsenstalling van het station zijn fietsen te huur.

Routebeschrijving

Loop voorbij de uitgang naar links langs de Spar en het Holiday Inn Hotel. Na 100 meter RA fietspad op. Voorbij verkeerslichten LA . Voor het water fietspad RS. Volg de fietsborden naar knooppunt 26. Dit is ook de LF20, 26, 29, bij T-kruising met drukke even naar rechts. Even verder drukke weg oversteken naar Ruigoord. Keer weer terug naar de T-kruising. Ga vanaf deze kant rechtdoor langs de drukke weg. 89, 13, 14, 17, 11, 98, 94 38, 35, 16, 15, 10, 31, 24, 33, 28, 26, Volg vanaf 26 weer de LF20 naar station Sloterdijk.

 

 

Meer Fietsrondje verhalen ontvangen?

Vul je emailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn op verkeersbureaus.info

 

Volg de LF20

Horeca onderweg

  • Voorbij knooppunt 26, bij de ingang van Droomparken is Brasserie Halverwegen. Dagelijks open van 9:00 uur. https://www.droomparken.nl/spaarnwoude/doen/op-het-park/restaurant
  • In Ruigoord is Bij Tante Jans, vernoemd naar de uitbaatster van de voormalige kruideniers winkel. open woensdag tot zaterdag van 12 – 16. De gevulde groentesoep is bijzonder.
  • Bij knooppunt 11, bij het pontveer over het Noordzeekanaal, cafetaria Visser. Open vanaf 11:00 uur. www.visserspaarnwoude.nl
  • Tussen 98 en 98, bij de golfbaan, café/restaurant Graan voor Visch. Open vanaf 8:00 uur https://www.golfbaanspaarnwoude.nl/restaurant-graan-voor-visch/
  • Even verder is Informatieboerderij Zorgvrij (even van de route af. Volg de borden). Maandag gesloten met uitzondering tijdens de zomerschoolvakantie. https://www.spaarnwoude.nl/zorgvrij
  • Tussen de knooppunten 38 en 35 is keuze in Spaarndam Voor knooppunt 28 in Halfweg, Koffie bij Kaatje. Bekend om het verrukkelijke appelgebak. 10 -17 uur. Zaterdag tot 16 uur. Maandag gesloten. www.koffiebijkaatje.nl
Koffie bij Kaatje

Koffie bij Kaatje

Spaarndam

Spaarndam

De IJpolders

Voor de aanleg van het Noordzeekanaal(1865 -1872) was het IJ een langgerekte zeearm die vanuit de toenmalige Zuiderzee bijna de duinenrij achter de kust van de Noordzee aantikte. De slechts een paar kilometer brede strook land tussen de Noordzee en het IJ kreeg de bijnaam Holland op z’n smalst. De monding van het IJ verzandde en de zeeschepen konden Amsterdam niet meer bereiken. Koning Willem I trok in 1815 een streep door het strookje ten westen van het IJ tot aan de zee. Een verbinding door de smalle strook leek ook de meest logische optie, maar dan dorst men niet aan. Stormen zouden vanaf twee kanten de duinenrij kunnen bedreigen. Verder zou de kop van Noord Holland gescheiden worden van de rest van ons land. “Onbegonnen werk en veel te duur”, stelden zijn ministers en het voorstel verdween van tafel.

Koning Willem I koos daarop voor een kanaal van Amsterdam naar Den Helder. In 1824 werd het Noordhollands Kanaal geopend. De route was echter lang en de schepen werden steeds groter. Enkele tientallen jaren later kwam de doorsteek van Holland op z’n smalst terug op de agenda.

 

 

Na heftige discussie verleende Koning Willem III in 1865 de concessie en kon begonnen worden met het plan, dat diverse belangengroepen tevreden moest stellen. Het IJ werd ten westen van Amsterdam ingepolderd met in het midden een kanaal. De duinenrij werd doorgraven, maar sluizen aan de kant van de Noordzee moesten bescherming bieden. Het IJ in Amsterdam werd gescheiden van de toenmalige Zuiderzee door de Oranjesluizen.

Een aantal waterverbindingen die uitmondden in de nieuwe polder werden door middel van zijkanalen verbonden met het Noordzeekanaal. Deze zijkanalen zijn belangrijk voor de afwatering, maar ook voor de scheepvaart.

Om het noorden van de provincie voor isolement te behoeden kwamen er 2 spoorwegen met bruggen over het Noordzeekanaal: de Velser Spoorbrug en de Hembrug. Er kwamen veerdiensten over het kanaal. Beloofd werd dat deze veerdiensten tot in lengte van dagen vrij zouden zijn. Later werden de spoorbruggen vervangen door tunnels. Hoewel er inmiddels graafmachines waren, is het Noordzeekanaal met de hand gegraven. De arbeidsomstandigheden waren bar en boos.

Vruchtbare grond

De jonge zeeklei in de droog gemaalde IJpolders bleek vrij vruchtbaar, dus ideaal voor de landbouw. Suikerbieten werd een populair gewas. De wortels werden verwekt in de suikerfabriek Halfweg die nog tot 1992 in bedrijf was. Tijdens oogst in het najaar draaide de bietencampagne op volle toeren. De rooimachines waren op de velden druk in de weer. De vrachtauto’s en trekkers reden af en aan over de polderwegen. Een spoor van vieze klei bleef op het wegdek achter. Fietsers moesten destijds oppassen, want er viel nog wel een uit suikerbiet van de zwaarbeladen wagens.

De bieten kwamen op grote hopen op een opslag terrein naast de fabriek. Het was in die weken hard weken in de fabriek om de bieten te verwerken tot suiker. De reusachtige silo’s die zorgden voor opslag van de zoete kristallen zijn getransformeerd naar kantoorunits. De fabriek heeft nu een gemengde functie van wonen, werken en cultuur. Sugar City is nu de naam van het complex. Het geheel is echter nog lang niet af.

Water terug in de IJpolders

Het Noordzeekanaal legde geen windeieren voor de haven van Amsterdam. De enige mogelijkheid was uitbreiding naar het westen. Al in 1883 werd een stuk polder uitgegraven voor de Petroleumhaven. In het algemeen uitbreidingsplan van 1934 werd de Westhaven opgenomen omgeven door industrieterreinen. Vruchtbare grond of niet: de landbouw moest flink terrein prijsgeven. In de jaren ´60 begon een grote opmars. Joop den Uyl, de latere premier, was als Amsterdamse wethouder van 1963 – 1965 een grote aanjager van de verdere ontwikkeling van het Westelijk Havengebied. Nieuwe havens als de Amerikahaven en de Afrikahaven kwamen op de tekentafel en grote stukken landbouwgronden werden opgespoten met zand om bedrijven te lokken.

Deze uitbreiding verliep niet zo vlot. De gronden bevonden zich in de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Burgemeester Frank IJsselmuiden verzette zich met alle wettelijke middelen, maar voor de ontwikkeling van de Afrikahaven werd een stuk van zijn gemeente overgeheveld naar Amsterdam. Het aantrekken van bedrijven liep aanvankelijk niet zo vlot. De zandvlakte kreeg de bijnaam “de Woestijn van ome Joop”. Er kwam wel wat bedrijvigheid, maar ook wel wat schimmige activiteiten. Sommige loodsen lagen zo geïsoleerd dat biermagnaat Freddy Heineken en zijn chauffeur in het najaar van 1983 hier 3 weken lang door hun ontvoerders onopgemerkt konden worden vast gehouden. Anno 2019 is de situatie totaal anders. Er is weinig leegstaande grond meer. De haven van Amsterdam is na Rotterdam, Antwerpen en Hamburg de vierde havenstad van Europa.

Recreatiegebied Spaarnwoude

Niet alleen bij burgemeester IJsselmuiden ontstond de vrees dat het hele zuidelijke IJpolders tot de duinenstrook vol met havens en industrie zouden komen. De zorgen werden breder gedragen. Er ontstonden plannen. Het westelijk deel van de polders kreeg een recreatieve bestemming. In 1970 plantte Staatssecretaris Hein de Poel de eerste boom van het Recreatiegebied Spaarnwoude.

Het gebied van 30 vierkanten kilometer heeft een belangrijke functie als groene oase ingeklemd tussen Amsterdam, Westelijk Havengebied, Haarlem, Hoofddorp en Schiphol. Onvermijdelijk is wel dat je de vliegtuigen laag over hoort komen, want hier zijn de aanvliegroutes voor de Zwanenburgbaan én de Polderbaan.

Spaarnwoude is grotendeels bebost, maar er is onder andere ook een camping en 2 golfbanen. Een afvalberg lijkt nu een natuurlijke heuvel en voormalige boerderijen hebben een educatieve functie gekregen.

Ruigoord

´t Ruyge Oordt was een eilandje in het IJ. Sinds 1652 was hier een eendenkooi om wilde eenden te vangen. Tot de inpoldering in 1973 is deze kooi in bedrijf geweest. Onze wereldberoemde beroemde Rembrandt van Rijn liep over de IJdijken om het uitzicht op Ruigoord met de eendenkooi in diverse van zijn tekeningen op papier te leggen.

Eendenkooi

Eendenkooi

Na de inpoldering was het voormalige eiland een uitermate geschikte woonplaats voor de landarbeiders in de net drooggevallen polder. Er ontstond een heus dorp. In 1894 verrees de Rooms Katholieke Sint Gertrudiskerk. Zoals gebruikelijk in die jaren kwam bij de kerk een café en voor de dagelijkse boodschappen kwam er de kruidenierswinkel van de legendarische Tante Jans. Later kreeg het dorp ook een schooltje.

Ruigoord

Ruigoord

Het dorpse bestaan in het vrij geïsoleerde Ruigoord ging onbekommerd zijn gang tot de jaren ´60 van de vorige eeuw. De plannen van wethouder den Uyl van Amsterdam zorgden voor een drastische verandering van het leven op het voormalig eiland.

Ruigoord moest opgeofferd worden voor grootschalige petrochemische industrie. Amsterdam wilde de concurrentie aan met Rotterdam. In 1968 werd het bestemmingsplan aangenomen. Het proces van onteigening begon. Bewoners werden gedwongen hun huizen te verlaten. Ondertussen rukte het opgespoten zand op. Het dorp raakte steeds meer ingesloten.

Verzet

Slechts een paar dorpelingen boden verzet, waaronder de pastoor. In 1972 kraakten een legertjes kunstenaars en hippies uit Amsterdam leegstaande huizen voordat de slopers konden toeslaan en brachten Ruigoord onder de aandacht. Bekende namen waren Jan Plomp en Gerben Hellinga.

In 1973 ontrok het bisdom Haarlem de kerk van Ruigoord uit de katholieke eredienst. De boze pastoor overhandigde daarop de sleutels van de kerk aan de krakers, die de kerk begonnen te gebruiken voor activiteiten. De actievoerders leken de ontwikkelingen des tijds mee te hebben, want eveneens in 1973 brak de oliecrisis uit, die Nederland zwaar in zijn greep had. De plannen voor de petrochemie kwamen hierdoor niet van de grond. Verder viel het gebied onder de gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude en ook burgemeester Frank IJsselmuiden verzette zich.

Een patstelling van vele jaren volgen. Op het opgespoten zand ontwikkelde zich spontaan een natuurgebied. Er kwamen tientallen bijzondere dieren en planten voor. Natuurbeschermingsorganisaties waren tegen de havenuitbreiding, omdat dit gebied een inmiddels een waardevol natuurgebied was. Deskundigen vergeleken het met de Oostvaardersplassen. De roep om economische belangen won het echter van de natuur.

Opnieuw de Afrikahaven

Op 1 januari 1997 vond een grenscorrectie plaats waarbij het gebied van de Afrikahaven bij Amsterdam kwam. Dwarsligger Haarlemmerliede was uitgeschakeld. De gemeente Amsterdam ging voortvarend aan de slag van de haven, die zich uitstrekte tot tegen het dorp Ruigoord aan.

De Actiegroep GroenFront bezette daarop een deel van het spontaan ontstane natuurgebied en bouwde boomhutten en tunnels. De M.E. had grootste moeite met de ontruiming in oktober 1997. De wilde natuur werd onmiddellijk kaal geslagen. Over het dorp Ruigoord zelf kwam nader overleg.

In het jaar 2000 kwamen de gemeente en de kunstenaars alsnog tot een akkoord dat grofweg het volgende inhield: “Het dorp blijft behouden en wordt een kunstenaarskolonie, waar kunst én leven worden geïntegreerd tot een gemeenschappelijk experiment. Het wordt een idealistisch én idyllisch oord waar kunstenaars aan hun eigen oeuvre werken. Op eigenzinnige wijze wordt vorm gegeven aan onderlinge betrokkenheid en wordt voldaan aan de behoefte aan uitwisseling, aan gedeelde ervaringen, expressie en extase.”

Ruigoord nu

Wonen werd echter niet meer toegestaan, vanwege de nabijheid van petrochemische activiteiten. Er ontstonden evenementen, waarbij de dancefeesten steeds grootschaliger werden. Binnen de gemeenschap van de kunstenaars ontstond hierover discussie. Tijdens de dorpsvergadering van september 2017 viel het besluit om geen grootschalige dancefestivals meer te organiseren. Dit was nooit de opzet geweest. Er is nu een programmering dat zich richt op kleinschaligheid en ‘vernieuwende hybride kunstvormen’. De evenementenkalender bevat nu onder ander een hippiemarkt, een schaaktoernooi en het festival Landjuweel met een mix van dans, muziek, kunst, poëzie, theater, spiritualiteit en lekker eten.
 Voor de rest is Ruigoord nu een groene oase in de schaduw van de gigantische opslagtanks.

Station Sloterdijk

Amsterdam Sloterdijk is een de van drukste stations van Nederland. Ook het meest gecompliceerde spoorwegstation van ons land, waar sporen elkaar niet ongelijkvloers kruizen, maar er zijn ook perrons aan een verbindingsboog buiten het hoofdgebouw van het station.

De naam van het station is afkomstig van het langgerekte voormalige havenplaatsje aan de dijk van het IJ. In 1921 kwam het dorp bij Amsterdam. De bebouwing van Amsterdam rukte op tot pal voor Sloterdijk. In 1956 werd een deel van het dorp gesaneerd voor het eerste station Sloterdijk aan de spoorweg naar Haarlem. Feitelijk niet meer dan een kleine halte. Duizenden inwoners uit Amsterdam-West namen hier op een zonnige zondag de trein naar Zandvoort aan Zee.

Bewegwijzering station Sloterdijk

Bewegwijzering station Sloterdijk


In 1983 kwam de Hemspoortunnel gereed. De sporen van de Zaanlijn kwamen een stuk zuidelijker te liggen. Er kwam een nieuw station met de naam Amsterdam Sloterdijk-Noord.

 

 

wee jaar later werden de sporen naar Haarlem verlegd naar het Noorden. Het oude station Sloterdijk sloot en Sloterdijk-Noord werd Sloterdijk. In 1986 kwam de westtak naar Schiphol. De sporen van deze kruisten de overige sporen haaks op een niveau hoger. Ruim 10 jaar later kwam de ringlijn van de Amsterdams metro.

In 2008 volgde de Hemboog: de spoorverbinding van Zaandam naar Schiphol. Door al deze verbindingen prijkt Amsterdam Sloterdijk op de lijst van de tien drukste stations van Nederland. De omgeving vulde zich eerst met alleen maar bedrijven, maar er kwamen later steeds meer hotels. Het stationsgebied moet nu een gemengde functie krijgen van wonen en werken. Woningbouwplannen staan op stapel.

Andere routes vanaf Station Sloterdijk

Fietsen door het havengebied van Amsterdam. Vanaf het station Sloterdijk zijn 4 bewegwijzerde fietsroutes uitgezet door het havengebied van Amsterdam met veel informatie en horecagelegenheden.

 

 

Meer Fietsrondje verhalen ontvangen?

Vul je emailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn op verkeersbureaus.info

 

Comments are closed.