Fietsrondje van de maand december 2017: Harderwijk

De Veluwe staat bekend om de ongerepte natuur. Toch wonen er al bijna 5000 jaren mensen. De sporen kom je tegen tijdens het fietsrondje vanuit Harderwijk. Ook ervaar je de sfeer van oude sagen die al vele eeuwen over de Veluwe rondzingen.

Bijna onmiddellijk na het verlaten van het station keren we terug in de tijd van het garnizoensverleden van Harderwijk. De Jan van Nassaukazerne staat er keurig bij.

….alsof een peloton militairen zo de hoek om zou kunnen komen marcheren.

Het hoofdgebouw dateert uit 1913. In de kazerne zat een regiment infanterie. De kazerne was modern voor die tijd: er was zelfs centrale verwarming. 
Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog vertrokken de infanteristen naar een oorlogslocatie. De kazerne werd gevuld met Belgische vluchtelingen, die in stromen de grens overkwamen na de Duitse inval in hun land. 
Al in 1970 was er sprake van sluiting van de Kazerne, want de eens zo moderne gebouwen voldeden niet meer aan de eisen.

Voormalige Jan van Nassau kazerne


De gebouwen werden wat opgelapt, maar in 1996 viel definitief het doek. Defensie stootte het complex af. Een deel van de bijgebouwen is gesloopt om plaats te maken voor de nieuwe tunnel onder de spoorbaan. Het hoofdgebouw in de neo-renaissancestijl  heeft nu een woonbestemming. Het kunstwerk in de tuin de infanterist van Ton Pors herinnert aan de tijden van de vele infanteristen die hier opgeleid werden.

Foute villa tijdens de oorlog

Tegenover de kazerne staat de Villa Oranje Mecklenburg. Genoemd naar Prins Hendrik, de gemaal van Koningin Wilhelmina. Het art-nouveau gebouw dateert uit 1905. De oorspronkelijk functie was hotel.

Villa Oranje Mecklenburg

Villa Oranje Mecklenburg

In 1919 kocht baron A. Eeltink het pand. Deze adellijke heer heulde in de oorlog met de Duitsers. In de oorlog vonden in de villa wilde feestjes voor de Duitse officieren. Harderwijkers moesten in het fraaie pand hun fietsen en radio’s inleveren. 
Het gebruik van Villa Oranje Mecklenburg tijdens de oorlog was voor de Nederlandse staat aanleiding om de villa te onteigenen. Het pand kwam als kantoor in gebruik bij defensie. Na de sluiting van de kazerne aan de overkant in 1996 vetrok defensie ook uit de villa. Het pand kwam in particuliere handen en kreeg de oude glorie terug. De buitenkant werd voorzien een geel kleurtje, maar inmiddels is de witte kleur terug.

De Gelderse Ardennen

Vanaf de ring duiken we snel het Leuvenumse Bos in. Op het fietspad langs de Leuvenumse Beek fietsen we door een dal met rijkelijk groen. We wanen ons een beetje in de Ardennen. De zonnestralen doorprikken op een mystieke wijze het dikke bladerdek. 
Bij veel regen kan de beek te keer gaan. Valt de regen een tijdje uit, dan kan de bedding droog staan. Ooit stonden watermolens aan de beek, die ingezet werden om het rijkelijk aanwezige hout tot pulp te vermalen voor de productie van papier. Het zuivere water uit de beek was hier belangrijk bij.

Zonnestralen in het Leuvenumse bos

Zonnestralen in het Leuvenumse bos

De Leuvenumse beek is 17 kilometer lang en daalt van de bron bij het Uddelermeer naar het 27 meter lager gelegen Veluwemeer. 
We kunnen het maar moeilijk voorstellen dat dit rijkelijk begroeide dal uitsluitend uit stuifzand bestond, maar in de 19e begon het planten van de bomen. Aanvankelijk waren dat uitsluitend naaldbomen, maar nu laat Natuurmonumenten hier steeds meer loofbomen tot volle wasdom komen. 
Als je hier in alle vroegte fietst, heb je kans dat een edelhert of een wild zwijn het fietspad over schiet. 
Eenmaal op een plateau zijn delen van de Veluwe ontgonnen om plaats te maken voor kleinschalige agrarische bedrijvigheid.

Leuvenumse beek

Leuvenumse beek


Keuterboertjes noemt dit ook wel denigrerend. Diverse Veluwse boerderijen staan op perceeltjes tussen de bossen. Het buurtschap Leuvenum is zo’n agrarische enclave. Het buurtschap is afgesloten voor wilde zwijnen, maar niet voor reeën en herten. In de gemeente na Speuld krijgen we weer een ander landschap met heide. Eerst moeten we door de hekjes, want hier grazen koeien!
Hier grazen koeien

Hier grazen koeien



Op het Speulderveld zijn vier oude grafheuvels. Tijdens een opgraving werd een lijksilhouet zichtbaar. Deze kreeg de naam “Jantje van Speulde”. Zie het volgende filmpje over het Speulderveld:

Dansende bomen

Helaas mag er al jaren niet meer gezwommen worden in het Uddelermeer. 
Na dit meer wacht het Speulderbos. Met een beetje fantasie fietsen we door een oerwoud. De stevige bomen zijn knoestig en de eiken zijn halfbemost. Ooit werden de rechte bomen gekapt voor de bouw en zo bleven de kromme exemplaren over. Tussen de levende bomen ontwaren we ook tal van halfvergane stammen: het landschap van de dansende bomen. De natuur krijgt hier nu volop vrij spel. Dit is geen keurig aangeharkt park.

Bosliefhebbers geven het Speulderbos aan als het mooiste bos van Nederland. 
Ook Drie blijkt een nietige buurtschap rond het vermaarde Boshuis. Toch wonen hier al bijna 5000 jaar mensen. Grafheuvels geven de geheimen uit het verre verleden prijs. Ongeveer 2800 voor Christus werden overledenen begraven in een eenvoudige kuil. De benen werden opgetrokken; mannen op hun linkerzijde en vrouwen op hun rechterzijde, met het gezicht naar het zuiden. De kuil dekte men af met een heuvel van plaggen en zand. Bijna tweeduizend jaar bleef dit de gebruikelijke manier van begraven. 
Bij de ANWB-paddenstoelen met de afslag naar het Solse Gat twijfelen we even of dit uitstapje wel de moeite waard is. Op een bankje voor de diepte laten we de geheimzinnigheid op ons afkomen. De mystieke sfeer van het Solse gat laat ons tijdens het laatste deel van de tocht door de bossen naar Harderwijk niet meer los.

  • Route informatie
  • De Route
  • Horeca onderweg
  • Harderwijk
  • Uddelermeer
  • Solse Gat
  •  

     

    Routeinformatie

    Fietsroute: Harderwijk
    Land: Nederland
    Provincie: Gelderland
    Lengte: 45 km
    Beginpunt: station Harderwijk
    Eindpunt: station Harderwijk

    Routeinformatie

    Op het station van Harderwijk zijn fietsen te huur. In de omgeving van het station is parkeergelegenheid voor auto’s. Je gaat met de lift van het perron naar beneden. Met je rug naar Kiosk linksaf fietspad op. Na tunnel draai je 360 graden. Knooppunten 16, 48, 06, 50, 51, 85, 84, 83, 11, 82, 47, 60, 61, 2, en weer terug naar 61, 60, 59, 81 (na ruim een kilometer voorbij Drie kun je via de ANWB-paddenstoelen even van de route af naar het Solse Gat. Keer vanaf dit gat weer terug naar de route) , 56, 48, 34, 80, 39, 78, 95, 77, 58, 48, 16, richting 82 en je komt weer bij het station.

     

     

    Meer Fietsrondje verhalen ontvangen?

    Vul je emailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn op verkeersbureaus.info

     

    Horeca onderweg

    Horeca
 In het station kun je in de Kiosk koffie drinken aan een tafel met stoelen. 
Bij knooppunt 84 is de Zwarte Boer. Even van de route af richting 24. 
Bij knooppunt 60 even linksaf naar 61 en 02 bij het Uddelermeer.
 Bij knooppunt 59 kun je even linksaf naar 12 het centrum van Garderen in voor horeca en winkels.
 Bij knooppunt 81 is in Drie het Boshuis. 
Bij knooppunt 48 is snackbar het Konijntje. Van november tot maart maandag en dinsdag gesloten.

    Eigengemaakte jam te koop

    Eigengemaakte jam te koop

    De Zwarte Boer

    De Zwarte Boer

    Harderwijk

    Harderwijk kreeg in 1231 stadsrechten. De stad bloeide op als Hanzestad met vele scheepvaartverbindingen naar Noord-Duitsland en Scandinavië. Van 1648 tot 1811 had Harderwijk zelfs een universiteit. Met de haven ging het minder goed. Voor de kust had zich een grote zandbank gevormd. Vissers konden er met hun platbodems wel langs.
 Pas in 1925 werd een vaargeul uitgebaggerd. In dat jaar startte ook de Holland-Veluwelijn met een veerdienst van Amsterdam naar Harderwijk. Het werd een succes. Voor veel Amsterdammers was een boottochtje naar Harderwijk een geliefd uitje, maar na de oorlog werd dat minder. In 1951 werd de dienst gestaakt. Wel kun je nog toeristische rondvaarten maken.

    Harderwijk kent een goed geconserveerde binnenstad met bijna 100 Rijksmonumenten. Het meest gefotografeerde gebouw is de Vischpoort. 
De havens van Hardewijk zijn populair als jachthaven en vooral in trek bij onze oosterburen. Onlangs is de nieuwe Jachthaven de Knar geopend
Het Dolfinarium is de belangrijkste attractie, maar er is ook kritiek op het behandelen van dolfijnen. De flippers zouden onder meer in te kleine bassins verblijven en het chloor in het water is schadelijk voor deze zoogdieren.

    Vischpoort

    Vischpoort

    Garnizoensstad

    Vele jaren was Harderwijk met 4 kazernes een garnizoensstad. Door de inkrimping van het leger zijn alle kazernes gesloten. Berucht was de tijd van het Koloniaal Werfdepot van 1814 – 1909. Hier werden de rekruten voor het KNIL in het toenmalige Nederlands-Indië geronseld. Men keek niet zou nauw naar het verleden van deze jongemannen, die uit alle windstreken toestroomden. Zij kregen destijds een handgeld van 300 gulden. Dat was in de 19e eeuw een jaarsalaris van een arbeider. Dit handgeld betekende gouden tijden voor kroegen en bordelen, maar een gruwel in de ogen van de overwegend principieel christelijke inwoners van Harderwijk. Het Werfdepot kreeg de bijnaam riool van Europa. In zes weken werden de rekruten klaar gestoomd om ingescheept de worden voor de lange reis naar de Oost. Bijna 150.000 koloniale soldaten vonden via Harderwijk hun weg naar Indië.

    Uddelermeer

    Het Uddelermeer is op 25 meter hoogte het hoogst gelegen meer van ons land. De waterplas is ontstaan aan het einde van de ijstijd toen het ijs begon te smelten en het water niet weg kon uit het door het ijs gevormde gat tussen de omringende stuwwallen. In het midden is het Uddelermeer 17 meter diep. Onder de bodem is een ruim zes meter dikke sliplaag. Deze laag bevat onder andere stuifmeel van de hennepplanten, die hier werden geteeld voor de fabricage van touw. 
De oevers van het Uddelermeer waren al in de prehistorische tijd bewoond. Op kleine akkers rondom hun huizen verbouwden de boeren de voorlopers van onze tarwe.

    Huneschans

    Aan het Uddelermeer liggen de restanten van de Huneschans. Dit was een zogeheten ringburgwal uit de 10e eeuw.

    Hunneschans

    Hunneschans


    De Hunneschans bestaat uit een bijna rond binnenterrein met een doorsnede van circa 100 meter. Rondom ligt een hoge hoefijzervormige aarden wal van ongeveer 30 meter breed en plaatselijk 4 meter hoog, en een droge buitengracht van maximaal 3,5 meter diep. De onderbreking van de omwalling is ongeveer 65 meter. De wal was voorzien van een dubbele palisade met een zandvulling die een soort weermuur moet hebben gevormd. Het gedeelte zonder wal wordt afgesloten door het Uddelermeer, dat vroeger een veel hogere waterspiegel had. Aan de zuidzijde van de wal zijn resten van een poortgebouw van circa 28 meter breed gevonden.

     

     

    Uit grondsporen is gebleken dat er in het begin op het binnenterrein geen bewoning plaats had. De sporen geven aan dat er in de tweede helft van de dertiende eeuw houten boerderijen binnen de omwalling hebben gestaan. De grootste waren 26 meter lang en 8 meter breed. Je ziet nu nog de hoefijzervormige wal tussen de bomen.

    Sagen over de Huneschans

    In de Veluwse sagen speelt het Uddelermeer, met zijn schijnbaar onpeilbare diepte, precies die mysterieuze rol die diepe meren in volksverhalen schijnen te moeten vervullen.
Volgens een van de oude sagen zou de dondergod Donar een gat in de grond hebben geslagen waarin het meer is ontstaan. Een anders sage die hier rond verteld werd gaat over een ander optreden van de god van de donder. Op de Veluwe woonden ooit reuzen. De reus van Uddel schrok op een nacht wakker van een hevige donderslag en een oorverdovend gekraak. Donar, die een hekel had aan de reuzen, kwam voorbij en verbrijzelde in een oogopslag de broodoven van de reus. Wat overbleef was de rand van de oven, die nu nog valt te zien als de Huneschans.


    Strandbad Uddelermeer

    Vele jaren was het Uddelermeer dé zwemplek van de dit deel van de Veluwe met een strand en badhokjes. Het water raakte echter steeds meer vervuild door jarenlange bemestingen van de boerenbedrijven in de omgeving. Fosfaat en stikstof zorgden voor een ongeremde algengroei, waardoor er bij warmere temperaturen zwemmen niet meer veilig was. Het strandbad moest worden gesloten.

    in 1999 zou een grote schoonmaakactie starten, waarvoor tweeënhalf miljoen gulden was uitgetrokken. Kort voor de geplande aanvang is deze actie op het laatste moment afgelast vanwege protesten van palynologen – onderzoekers van stuifmeelkorrels in historische grondlagen – en ook de stadsarcheoloog van de gemeente Apeldoorn. Volgens de wetenschappers zou de schoonmaak van het Uddelermeer een vrijwel uniek, onverstoord historisch archief vernietigen van stuifmeelpollen die in het slib van het meer zijn vastgelegd. Andere wetenschappers vonden de schoonmaak nu juist een mogelijkheid zou bieden om precies na te gaan hoe de vegetatie op de Veluwe zich van jaar tot jaar heeft ontwikkeld.

    Uddelermeer

    Uddelermeer


    Intussen herinnert niets meer met het ooit druk bezochte zandstrand met alle voorzieningen. De glijbaan is verdwenen en de oevers zijn nu rijkelijk begroeid. Er is nu weer discussie om het Uddelermeer geschikt te maken als zwemwater. 
Zie over de geheimen van het Uddelmeer www.uitinapeldoorn.nl/de-geheimen-van-het-uddelermeer

    Solse Gat

    Ook over het Solse gat zingen al eeuwen sagen rond over de Veluwe. 
De diepe mystieke kuil midden is het bos is waarschijnlijk ontstaan aan het einde van de ijstijd, waarbij het smeltend ijs een krater achter liet.
Het Solse gat dankt zijn naam aan de Germaanse Zonnegod Sol, die vereerd werd door de Germaanse bevolking die op dat moment in de omgeving van het gat leefde. In het Solse Gat offerden zij fruit.

    Het verdwenen klooster


    De bekendste sage is die van het klooster. Op de plaats van het Solse gat zou een reusachtig klooster hebben gestaan met imposante torens. De monniken hadden zich echter totaal van hun gelofte afgekeerd.. Ze leidden een leven van overdaad en weelde. Midden in de nacht werd de zwarte mis gelezen waar alle heksen en spoken uit de omgeving aan deelnamen. Men dronk wijn uit emmers en de hele nacht werden er overvloedige maaltijden opgediend. Er werd gedanst, gezongen en gevloekt tot in de vroege morgen. Velen hadden ’s nachts binnen het klooster vreemde en angstaanjagende geluiden gehoord en iedereen wist dat de hele nacht de vensters van alle zalen hel verlicht waren.

    Dat heeft geduurd, tot in een stormachtige kerstnacht, nu al eeuwen geleden. De dorpelingen bleven tijdens die storm angstig in hun huizen en hoorden midden in de nacht plotseling één hevige donderslag. De volgende ochtend kwam een jongetje het dorp binnenrennen en vertelde dat het klooster in het bos geheel was verdwenen. Op die plaats was een ijzingwekkend diepe kuil ontstaan De bomen er omheen lagen ontworteld ter aarde. Alle bewoners wilden het wonder zien. Men vond nog een met klinkertjes geplaveid straatje en de brede, statige laan; dat was alles wat van het klooster restte. De aarde had zich geopend en zich weer gesloten.

    
Sinds die tijd horen voorbijgangers rond middernacht vreemde geluiden uit de diepte van het Solse Gat. Het zouden de klokken zijn van het verzwolgen klooster die onregelmatig beginnen te luiden.

    De fiets kan makkelijk mee in de trein naar Harderwijk

    De fiets kan makkelijk mee in de trein naar Harderwijk

     

    Meer Fietsrondje verhalen ontvangen?

    Vul je emailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn op verkeersbureaus.info

     

    Comments are closed.