Fietsrondje van de maand mei: de Hondsbossche Duinen

Niet alleen Zeeland heeft geworsteld met de zee. In Noord-Holland sloeg een stormvloed een bres in de zeewering. Eeuwenlang bood een dijk bescherming, maar deze gaf onvoldoende garantie dat het bij echt extreem zwaar weer niet mis zou kunnen gaan. Sinds kort is een nieuwe kunstmatige duinenrij ontstaan: de Hondsbossche Duinen.

Uitzicht op de hoogeste duinen van Nederland

Uitzicht op de hoogeste duinen van Nederland

Waar de blanke top der duinen

In Alkmaar lijken de fietsvoorzieningen goed geregeld. Dat merken we als via handige fietsverbindingen onder de spoorbaan door duiken en slim de buitenwijken achter ons laten naar de IJsbaan aan de ringweg. Voor ons doemt de duinenrij op maar eerst krijgen wij een open landschap van geestgronden. De duinen zijn hier ooit afgegraven te behoeve van de tuinbouw. Nu zijn het vooral bollenvelden.

goed-toeven-in-Alkmaar-2

Met enig geluk staan in mei nog wat velden met late tulpen in bloei. Het is even klimmen op het fietspad in het duingebied. De waarschuwing 10% krijgen we pas als we boven zijn. In de duinen lijkt de lucht altijd frisser en het uitzicht biedt meer helderheid. Iedere keer verbazen wij ons weer op het grillige contrast ten opzichte van ons strakke polderlandschap.

Waar de blanke top der duinen
Schittert in de zonnegloed
En de Noordzee vriendelijk bruisend
Neêrlands smalle kust begroet
Juich ik aan het vlakke strand:
‘k Heb u lief, mijn Nederland!

Schreef Pieter Louwerse in 1875. Richard Hol componeerde de muziek.

Bello bracht badgasten

Op de duintoppen dient zich bebouwing aan. Bergen aan zee lijkt op de meest rommelige badplaatsen van Nederland, zonder eenheid van steil of enige samenhang van structuur. Het geeft een beeld van dorp dat nog niet af. Wellicht zijn dit nu juist de redenen waarom deze badplaats zo populair is bij onze oosterburen. Massaal gaan zij ook op de fiets. Je herkent Duitse fietsers onmiddellijk met hun helmen op en de reflectoren tussen de spaken.

ruimte-voor-alle-type-fietsers

bergen-aan-zee-onsamenhangend-2

Bergen aan Zee is vrij nieuw. In 1904 kwam grondbezitter en burgemeester van Bergen Jacob van Reenen samen met zijn echtgenote Maris van Reenen-Völter op het idee tot de ontwikkeling van de badplaats. De Zeeweg werd verhard. In 1906 verrezen dankzij particulier initiatief de eerste huizen. Het dorp was een feit. In 1909 zorgde de burgmeester ervoor dat er een tram ging rijden tussen Alkmaar naar Bergen aan Zee.

bergen-aan-zee-onsamenhangend

Het legendarische stoomtreintje Bello trok jarenlang vele badgasten. Op 31 augustus 1955 tufte Bello zijn laatste rit. Tot 1978 stond de locomotief als monument in het centrum, maar in dat jaar kreeg de oude baas weer een actief leven op de museumspoorlijn Hoorn-Medenblik.

Bergen aan Zee is vrij klein gebleven en heeft slechts 470 inwoners. Het meest markante gebouw is het rijksmonument Zeehuis uit 1908. Oorspronkelijk was dit bouwwerk een herstellingsoord voor bleke kinderen uit het Amsterdamse Burgerweeshuis. In 1961 werd het Zeehuis een natuurvriendenhuis van NIVON. Samen met de SDAP (later PvdA), de VARA, de vakbond NVV en de jeugdbeweging AJC vormde deze organisatie de Rode Familie. Doel van NIVON was vooral arbeiders een goedkope accommodatie te verschaffen en in contact te brengen met de natuur. Ook samenhorigheid stond hoog in het vaandel. Het Zeehuis is nog altijd natuurvriendenhuis.

zeehuis-was-voor-bleekneusjes-uit-amsterdam

Ik worstel en kom boven

Eenmaal weer in duinen gaan de klinkers over in zoevend asfalt: welkom in de Schoorlse duinen. Tot voor kort bestond het wegdek van de meeste fietspaden in deze duinen uit schelpen.

zoevend-asfalt

uitstekend-fietspad

Je voelde het knisperen onder je banden. Wat wel gevaarlijk als je plotseling moest remmen in een afdaling. Nu zijn de fietspaden verbreed en voorzien van asfalt of beton. De verschillende soorten fietsers krijgen zo meer ruimte.

delen-van-duinen-stuiven-weer

We maken kennis met de nieuwe vrije verstuiving van het zand. Na een forse storm moest het fietspad worden uitgegraven door een muur van zand.

uitgegraven-fietspad

delen-van-duinen-stuiven-weer-2

Bij Camperduin kijken we uit over de zee. Tot 2013 fietste je hier op de basaltblokken aan de buitenkant van de dijk pal langs de zee. Twee zware stormen hadden de duinen hier volledig weg geslagen. Het lijkt op een kies die ontbreekt in een gebit. Nu gaan we over door een menseningreep ontstane nieuwe duinen, maar zien de zee wel beneden ons liggen. Een nieuw ontstane “binnenzee” biedt veilige badgelegenheid voor kinderen.

nieuwe-binnenzee-veilig-voor-kinderen

De dijk ligt er nog steeds achter de duinen, maar op ons fietspad op duinenrij ervaren we dat deze nieuwe bescherming tegen de zee beduidend hoger is. Luctor et Emergo (ik worstel en kom boven), prijkt boven de ingang van het strandpaviljoen. Deze wapenspreuk van Zeeland lijkt ook hier van toepassing.

fietsen-op-de-nieuwe-duinenrij

Even gaan een stukje over de oude dijk om terug te keren naar het polderlandschap. Divers molens zorgden dat de waterstand op peil bleef. Na ons keerpunt doemen nu de hoogste duinen van ons land op. Zouden de duinen die zijn weggeslagen zijn door de zee ook zo hoog geweest zijn?

molens-zorgden-voor-waterhuishouding

Tegen de duinenrand ligt het witte kerkje van Groet aangeplakt. De Brink lijkt op een dorpsbeeld dat al generaties lang onveranderd is gebleven.

Meidenmarkt in plaats van dating site

Ook sfeervol maar beduidend drukker is Schoorl. Onze gedachten rollen terug naar de kinderjaren toen we koprollend van de zandduinen afgingen. Al sinds 1573 vindt ieder jaar vindt hier op de tweede pinksterdag de Meidenmarkt plaats. Dames uit de omgeving komen om zich te presenteren voor een mogelijk geschikte heer.

uitzicht-op-schoorlse-duinen

Het is uitgegroeid tot een feest. Deze traditie stamt nog uit de tijd dat jonge dames zelden van de boerderij afkwamen. Een keer per jaar konden de ongehuwde vrouwen zich in de kijker plaatsen van een huwbare man. Destijds waren er nog geen dating sites.

nog-een-zandduin

Anno 1601 staat op het oude raadhuisje: het kleinste raadhuis van Nederland. Tot 1901 kwam hier de gemeenteraad van Schoorl. Het nieuwe raadhuis heeft precies 100 jaar dienstgedaan, want in 2001 zijn Schoorl, Bergen en Egmond vrijwillig een fusie aangegaan.

oud-stukje-bergen

De drie gemeenten bundelden hun krachten om annexatie door Alkmaar te voorkomen.
Voor het raadhuisje herinnert een standbeeld aan de schilder Jan van Scorel.

oud-alkmaar

Deze belangrijkste vertegenwoordiger van de renaissance in ons land kwam in 1495 in Schoorl ter wereld. Helaas is veel van zijn religieus getinte werk tijdens de reformatie verloren gegaan. De kerkhervormers moesten niets van renaissance schilderkunst hebben.

kleinste-raadhuis-van-nederland

Onvervalste Amsterdamse School

Bergen was ooit een rustiek dorp dat rond 1900 kunstenaars, schrijvers en architecten begon aan te trekken. Het centrum is op zaterdagen en zondagen vergeven van de dagjesmensen. Gelukkig komen we op de fiets ook door rustigere wijken.

ruine-bergen

In de wijk Park Meerwijk vergapen we ons aan een collectie villa’s in onvervalste Amsterdamse School. Net buiten de drukte trekt de ruïnekerk in het groen onze aandacht. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog staken de geuzen het Roomse Godshuis in brand. Later is een deel gerestaureerd en in gebruik genomen als Protestantse kerk.

riante-optrekjes-bergen

centrum-van-bergen-trekt-veel-mensen

Gelukkig zit Bergen nog niet vast aan Alkmaar en een fraai fietspad brengt ons door een stukje Noord-Holland naar Alkmaar. Onderweg passeren paar stolpboerderijen. De piramidevormige boerderijen zijn kenmerkend voor de kop van Noord-Holland. Alles vond plaats onder een kap.

gebouwd-als-stolpboerderij

Voormalige stolpboerderij te koop

Voormalige stolpboerderij te koop

De hoge kap fungeerde als opslag van het hooi. In het midden stond in de winter het vee en de boerenfamilie woonde aan de zijkant. Het vee en het hooi zorgden voor verwarming. Nu zijn deze boerderijen geliefd als woning. De koopprijzen kunnen stijgen tot dik over 1 miljoen euro.

Cultuur in Bergen

Cultuur in Bergen

Werkelijk riante fietspaden, slim aangelegde tunneltjes en heuse fietsstraten brengen ons naar het historische centrum, dat geheel op maat lijkt voor de fiets. Is Alkmaar ooit voorgedragen als fietsstad van het jaar? Het is vandaag geen kaasmarkt, maar vanaf ons terras genieten we van het uitzicht op de Waag.

ruimte-zat-terrassen-Waag

ruimte-zat-terrassen-waag-2

alkmaar-kent-sfeervolle-terrassen

genoeg-sfeervolle-terrassen

  • Route informatie
  • Routebeschrijving
  • De gevolgen van de Sint Elisabethsvloed
  • De Schoorlse Duinen
  • In Alkmaar begon de victorie
  •  

     

    Routeinformatie

    Fietsroute: de Hondsbossche Duinen
    Land: Nederland
    Provincie: Noord-Holland
    Lengte: 53 km
    Beginpunt: Station Alkmaar
    Eindpunt: Station Alkmaar

    gelukkig-nog-een-strook-groen-tussen-bergen-en-alkmaar

    stukje-groen-tussen-bergen-en-alkmaar

    Een paar praktische zaken

    Aan de achterkant van het station van Alkmaar is parkeergelegenheid.
    Helaas zijn op het station van Alkmaar nog maar zeer beperkt fietsen te huur. Deze zijn regelmatig volgeboekt. Tijdig reserveren is dus van belang. Voor informatie: 072-511 79 07.
    De route gaat door de duinen, dus reken op wat klimmetjes. Deze zijn echter vrij kort.

    veel-afwisseling-in-de-duinen

    Je komt onderweg regelmatig horeca tegen in: Bergen aan Zee, Schoorl aan Zee, Hargen aan Zee, Camperduin, Groet, Schoorl, Bergen en natuurlijk in het centrum van Alkmaar.

    witte-kerkje-van-groet-2

    witte-kerkje-van-groet

    Let op: bij de ingang van de duinen bij knooppunt 5 moet je een duinkaart kopen. Deze kun je pinnen uit de automaat.
    De VVV van Alkmaar is in de Waag.
    De VVV van Schoorl is in het buitencentrum van Staatsbosbeer.
    De VVV van Bergen is op het Plein.

    af- en-toe-een-pittig-klimmetje

    De route

    Aan de voorzijde van het station naar rechts richting centrum.
    Na 200 meter bij verkeerslichten linksaf de Bergenweg.
    Na weer 200 meter rotonde ga voor het gymnasium rechtsaf naar fietsknooppunt 6. Volg de knooppunten5, 8, 46, 20, richting 22. Na circa 1 km in Camperduin even van de knooppunten af. Linksaf langs de slagboom naar zee. Voor de zee rechtsaf fietspad op de duinen langs de zee.

    langs-de-oude-dijk

    Na 2,8 km rechtsaf naar de oude dijk. Na 200 meter naar beneden achter de dijk. Linksaf. Na 400 meter is knooppunt 22. Vanaf hier weer via de knooppunten: 73, 21, 45, 48, 49, 71, 72, 50, 74, 73. Hier rechtsaf naar het station.

    fietsrondje-mei-kaart

    De gevolgen van de Sint-Elisabethsvloed

    Op 19 november 1421 teisterde Sint-Elisabethsvloed onze kusten. Tijdens deze watersnoodramp is ook de Biesbosch ontstaan.

    maagdelijke-duinen

    Tussen Camperduin en Petten sloeg het woeste water een belangrijk deel van de duinreep weg. Dat werd wel weer enigszins hersteld, maar het bleef een zwakke schakel in de zeewering. De zee slok steeds meer duin op.
    Op 1 november 1570 zorgde de Allerheiligenvloed opnieuw voor een doorbraak, waarbij grote hoeveelheden duinen verloren gingen. Uiteindelijk ging alle duin over een lengte van 5,5 kilometer verloren.

    harger-en-pettemerpolder

    harger-pettemerpolder

    Sinds de 18e eeuw moest een dijk bescherming bieden. De Dijk kreeg de naam Hondsbossche Zeeweringen en was vernoemd naar het Hondsbosch dat door de zee verzwolgen was. Deze dijk is regelmatig verstevigd en opgehoogd. Aan de zeezijde kwamen basaltblokken. Strekdammen moesten de golven breken. In 1981 werd de dijk opgehoogd tot Deltahoogte van 11,5 meter boven N.A P. Even landinwaarts ligt een slaperdijk om bij een doorbraak van de zeedijk als vangnet te fungeren.

    oude-hondsbossche-zeewering

    Toch was dit alles onvoldoende. Door de stijgende waterspiegel als gevolg van de opwarming van het klimaat waren verdergaande maatregelen noodzakelijk.

    ooit-waren-hier-duinen

    In 2013 startten de werkzaamheden voor de aanleg van een nieuwe duinenrij voor de dijk. Vanuit de zee werd 20 miljoen kubieke meter zand opgespoten. De nieuwe duinenrij bestaat uit 400 voetbalvelden nieuw land. Voor deze verse duinenrij is ook een nieuw strand ontstaan: met prachtig blank zand.
    Op 21 oktober 2015 kreeg de nieuw zeewering de naam Hondsbossche Duinen.

    nieuw-strand

    Schoorlse Duinen

    Bijna nergens is de Nederlandse duinenrij zo dik als bij Schoorl: maar liefst vijf kilometer breed. In het buitencentrum van Staatsbosheer aan de voet van de duinen in Schoorl vertelt Peter van Aalten voluit:”Waarom mensen in de Schoorlse Duinen zouden gaan fietsen? Onze duinen zijn bijzonder, want zij zijn gevormd door kalkarm zand dat aan het einde van de ijstijd met het smeltwateruit Scandinavië is aangevoerd.

    nog-een-zandduin

    Het spierwitte zand zorgt voor een bijzondere vegetatie, want hier groeit heide. Mijn favoriete plekje is de Pirola Vallei rond de vennetjes. Tot diep in de 19e eeuw bestonden de duinen alleen maar uit stuifzand. Met een beetje wind kreeg je wandelende duinen.
    in-het-duin-ben-je-nooit-alleen

    Woonplaatsen achter de duinenrij zouden bedolven kunnen worden onder het zand. Net als was gebeurd in het Franse Soulac-sur-Mer waar alleen de stompe top van de toren nog net boven het stuifzand uitstaak.
    In 1855 kwam de geoloog Winand Staring met het idee om de duinen te beplanten en te bebossen, om zo het zand vast te houden. Veel pogingen mislukten, omdat de bomen niet wortelden in het zand. Dat lukt pas in 1890 met een speciale den die uit Corsica kwam. Staring zelf maakte dat niet meer mee, want de geoloog overleed in1877. Deze Corsicaanse den gedijde zo goed dat het op diverse plaatsen toch wel eentonig werd.

    Alkmaar is een fietsstad

    Alkmaar is een fietsstad

    Bosbranden zorgen voor oude staat

    In 2009 en 2010 werden de duinen getroffen door zware bosbranden.
    De brand van 2010 was zo heftig dat Bergen aan Zee bedreigd werd. Het dorp moest worden ontruimd. Ruim 200 man bestreden de brand ondersteund door twee helikopters van Defensie met elk een zak van 2500 liter water, die boven het vuur werd leeggestort. Na de branden besloot Staatsbosbeheer het duin op de verbrande plaatsen weer in oude staat te herstellen door alle overgebleven stronken van de verbrande bomen weg te halen. Daar stuift het witte zand weer als vanouds.

    zandduin-schoorl-2

    Oh ja… Wij hebben ook de hoogste duinen van Nederland. Jarenlang gold dat als 53,8 meter, maar uit nameting kwam dan de hoogste top op 55,4 ligt. De spits had alleen nog geen naam. De Regionale omroep RTV-NH schreef een prijsvraag uit. Er kwamen 145 inzendingen. Uiteindelijk wees de jury de toen achttienjarige Wendy met de naam Catrijper Nok als winnaar aan.

    zandduin-schoorl

    Op 9 oktober 2014 onthulde burgemeester Hetty Hafkamp de naam op de top van het duin.
    Alles over de Schoorlse Duinen tref je in het uitgebreide buitencentrum van Staatsbosheer in Schoorl. Niet ver van knooppunt 45.

     

     

    In Alkmaar Begon de Victorie

    Nadat Willem van Oranje in 1568 met de opstand tegen de Spanjaarden begon, ging het de eerste jaren slecht met de geuzen. De ene opstandige stad na de andere werd door de Spanjaarden heroverd.
    alkmaar

    Op 21 augustus stonden ongeveer 10.000 manschappen van de Ejécito de Flandes, voor de poorten van Alkmaar. Deze Spaanse troepenmacht bestond voor een belangrijk deel uit Vlamingen, maar ook huurlingen uit andere landen. Deze troepenmacht was berucht, want de soldaten kregen niet altijd betaald en de huurlingen sloegen dan aan het plunderen. De stad werd verdedigd door 600 geuzen en 1300 weerbare burgers. In allerijl waren de verdedigingswallen van de stad versterkt. De stad werd omsingeld, maar de verdediging hield stand.
    De Vlamingen in Spaanse krijgSdienst die te dicht bij de wallen kwamen werden getrakteerd op kokende pek en brandende takken. Ook vrouwen verdedigden driftig mee, zoals de legendarische Trein Rembrandts, die ook wel de Kenau van Alkmaar wordt genoemd.

    zicht-op-waag

    Op 23 september kwam Willem van Oranje met een “Hollands strijdmiddel”. De dijken werden doorgestoken en de Spanjaarden kwamen vast te zitten in de modder. Op 8 oktober is de laatste Vlaming in Spaanse dienst vertrokken en is het ontzet van Alkmaar een feit. Minimaal 24 Geuzen en 13 burgers verloren het leven.
    Het ontzet van Alkmaar betekende een ommekeer in de strijd tegen de Spanjaarden: In Alkmaar begon de Victorie! Het beleg van Leiden duurde echter nog bijna een jaar tot 4 oktober 1574. Amsterdam sloot zich pas in 1578 bij de opstand aan. Uiteindelijk duurde de Tachtigjarige Oorlog nog tot 1648. In dat jaar werden de Nederlanden gespleten: het noorden werd zelfstandig en het zuiden (het huidige België) bleef Spaans.
    Nog altijd is de stad uit 1573 herkenbaar door de restanten van de omwalling en de verdedigingsgracht.

    restanten-laatste-boom-2

    restanten-laatste-boom

    Knusse, kleine historische kern

    Alkmaar is vele eeuwen een klein stadje gebleven, maar had altijd wel een belangrijke streekfunctie. In 1950 bedroeg het aantal inwoners nog geen 40.000.

    alkmaar-de-oude-stad

    Daarna begonnen de forse uitbreidingen. Buurtgemeenten ging op in Alkmaar. Zelfs het op 17 kilometer afstand gelegen de Rijp hoort sinds 2015 tot Almaar. De gemeente heeft nu 107.000 inwoners en is daarmee naar inwoners de 27e gemeente van ons land.

    alkmaar-fietsrondje

    De knusse historische kern is klein, maar bevat wel 399 rijksmonumenten en nog een veelvoud aan bouwwerken op de gemeentelijke monumentenlijst.

    kaaswaag-gebouwd-als-kapel

    De meeste opmerkelijke gebouwen zijn:

    • De Waag is een van de meest gefotografeerde gebouwen van ons land. Bekend om de kaasmarkt in de oude traditie die hier op iedere vrijdag van april tot september plaats vindt en Alkmaar de naam heeft gegeven van kaasstad. De oudste delen dateren uit de 14e eeuw, maar er is in de loop der eeuwen veel verbouwd aan de huidige Waag. De functie was oorspronkelijk kapel van het er naastgelegen Heilige Geestgasthuis. Na de reformatie had de kapel geen religieuze functie meer. In 1582 kreeg de Waag de huidige functie. De huidige voorgevel dateert pas uit 1884.
    • Dominant in het stadsbeeld staat stoer de Sint-Laurenskerk, die ook wel Grote Kerk wordt genoemd. Dit gotische godshuis werd voltooit in 1512 als katholieke kerk, maar werd in 1573 aan de katholieken ontnomen en overgedragen aan de protestanten.
    • Ook het Stadhuis uit 1520 is opgetrokken in de gotische stijl. Dit monument heeft eveneens de belegering meegemaakt. Opmerkelijk is dat dit stadhuis zich niet bevindt op een riant plein, maar in de vrij nauwe Langestraat.

    dwaal-over-de-grachten

    De binnenstad van Alkmaar is een échte fietsstad. Het is er aangenaam vertoeven aan de grachten of in een van de hofjes.

    alkmaar-is-een-echte-fietsstad-3

    alkmaar-is-een-echte-fietsstad-2

    alkmaar-is-een-echte-fietsstad

     

     

    Meer Fietsrondje verhalen ontvangen?

    Vul je emailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn op verkeersbureaus.info

     

     

     

    Geef een reactie

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *