Waterland en haar haat-liefdeverhouding met de zee

In deze streek boven Amsterdam is de eeuwenoude haat-liefdeverhouding met de zee duidelijk zichtbaar. De zee bracht rijkdom zoals in de havenstad Monnickendam en de vissersplaats Volendam, maar de zee heeft ook veel genomen. Er lopen prachtige fietsroutes door dit gebied onder de rook van de hoofdstad.

broek-in-waterland

Onder de grote stations is Amsterdam Centraal verreweg het oudste. Ontworpen door kerkenarchitect Pierre Cuypers en in gebruik genomen in 1889.

Als je op het stationsplein aan de centrumzijde staat, zie je duidelijk de invloed van de kerkenbouwer uit het katholieke Roermond. Amsterdam Centraal heeft de laatste jaren een metamorfose ondergaan zonder het ontwerp van Cuypers geweld aan te doen. Tunnels onder de sporen zijn verbreed en er zijn nieuwe tunnels aangelegd. Tijdens de ingreep ging het treinverkeer zoveel mogelijk door. Ook op de fiets kun je aan de westzijde sinds november onder het station door.

De metamorfose is het meest merkbaar aan de IJzijde met een nieuw verhoogd busstation onder een riante en transparante entree van het station met winkels en trendy horeca. De drukke autoweg gaat nu door een tunnel en de ruimte tussen het station en het IJ is nu geheel voor fietsers en voetgangers.

Er is nog altijd geen vaste oeververbindingen voor fietsers en voetgangers over het IJ, maar de pontveren varen af en aan. We laten de lange overkapping van Amsterdam achter ons en voor ons ligt Amsterdam-Noord. Ook daar staan de ontwikkelingen niet stil met het markante Eye Filmmuseum als een van de boegbeelden.

Oude lint bebouwing

Tussen de stadswijken in Noord is de oude lintbebouwing van Buiksloot op diverse plaatsen nog aanwezig. Onze banden rollen door het Florapark langs het Noordhollandsch Kanaal. Koning Willem I gaf in 1818 opdracht tot aanleg van het Kanaal, omdat de monding van het IJ werd afgesneden door zandbanken. Een rechtstreeks verbinding van Amsterdam dwars door de duinen naar de Noordzee dorst men toen nog niet. Het Noordhollandsch Kanaal is geheel met de hand gegraven door 10.000 werkkrachten, die uit de wijde omtrek werden geronseld.. De arbeidsomstandigheden waren bar en boos. Huisvesting voor de arbeiders was niet geregeld. Zij moesten zelf hun zelf provisorisch hun onderkomen voor de nacht bouwen. Het dagloon voor het zware werk bedroeg 0,50 cent.

Waterland

Waterland

De zeeschepen werden met paarden van Den Helder naar Amsterdam gesleept. Voor de grotere schepen waren 12-24 paarden nodig. De tocht duurde 2 volle dagen.

De schepen werden in rap tempo steeds groter en het Noordhollandsch Kanaal voldeed al snel niet meer aan de eisen. De techniek was inmiddels zover gevorderd dat grote zeesluizen konden worden aangelegd bij IJmuiden. In 1872 opende Koning Willem III het Noordzeekanaal. Ook dit kanaal werd als werkgelegenheidsproject met de hand gegraven. Langs het Noordhollandsch Kanaal fietsen we de stad uit.

Napoleon genoot van de schoonheid van Broek in Waterland

De Oostenrijkse Keizer Frans Jozef en Napoleon genoten van de schoonheid van Broek in Waterland. Ook nu is Broek in Waterland geliefd. Een authentiek boerderijwoning kost al snel 1 miljoen Euro.

Waag Monnickendam

Waag Monnickendam

Het Kerkje uit 1628 staat er prachtig bij. Nog fraaier is het interieur van de kerk met een gigantische preekstoel.

kerk-broek-in-waterland-2

Kerk in Broek in Waterland

Kerk in Broek in Waterland

Dit is echt Waterland ervaren we als achter de stroken water de toren van de Sint-Nicolaaskerk van Monnickendam langzaam in het vizier krijgen. Aan de statigheid van diverse huizen zie je echt de rijkdom van weleer in het oude stadje. Over de grachtjes zijn witte ophaalbruggetjes. Alles lijkt hier zo klein als poppenhuis. We zijn net op het hele uur en het carillon van de speeltoren op het stadhuis laat vrolijke klanken horen. Een ruiterspel in de toren zet zich in beweging. Het klokkenspel is het oudste nog functionerende in de wereld.

Speeltoren

Speeltoren

Monnickendam

Monnickendam

monnickendam-3

monnickendam

Blik over het water op Marken

Na Monnickendam begint het fraaiste deel uit de fietsroute rond de voormalige Zuiderzee. Het fietspad ligt op de dijk en dat zorgt voor fabelachtige uitzichten over het water met een blik op onder andere Marken. Het was ooit de bedoeling om ook het Markermeer in te polder, maar in 2003 werden deze plannen vanuit ecologische overwegingen definitief afgeblazen. Er zijn nu wel plannen voor de aanleg van een paar kleine natuureilanden.

dijk-voormalige-zuiderzee-2

Fietsen op de dijk in voormalige Zuiderzee

Fietsen op de dijk in voormalige Zuiderzee

dijk-voormalige-zuiderzee

Gelukkig hebben we wind mee en op de dijk worden bijna vanzelf vooruit geblazen. Tegen de dijk aangeplakt ligt Uitdam. De bewoners leefden indertijd van de scheepskamelen, drijvers die zorgen voor een geringere diepgang die schepen over de zandbanken naar het IJ voerden. De wind moest wel gunstig staan. Anders lagen de schepen dagenlang voor Pampus: een door verzanding ontstaan eiland.

Uitdam

Uitdam

Door de wind aangejaagde golven

Duidelijk zijn de breken die ontstaan zijn na de dijkdoorbraken. De grootste plas achter de dijk is het Kinselmeer. Onze pedalen draaien nu rond tussen het door de wind aangejaagde golven van het IJsselmeer en het lager gelegen rustige water van het Kinselmeer.

“De skyline van Amsterdam komt in beeld, maar eerst passeren we nog het langgerekte voormalig vissersdorp Durgerdam op de dijk”

Voor we Nieuwendam bereiken valt de Oranjewerf op. In de gloriejaren had Amsterdam-Noord een uitgebreide scheepsbouwindustrie, maar nu rest alleen nog de Oranjewerf. De werf legt zich toe op reparatie.

Ook de lange Nieuwendammerdijk straalt Waterlandse karakter nog steeds volop uit. Net als in Broek in Waterland zijn hier zijn de huizen gewild. Achter de dijk ligt Tuindorp Nieuwendam met kenmerkende sociale woningbouw uit 1924-1934. Bedoeld om de arbeiders om goede huisvesting te geven. Opmerkelijk zijn de straatjes die via poorten onder huizen doorgaan en de luifels: Een hoogtepunt uit de tijd van de Amsterdfamse School. Aan het IJ met uitzicht op het Centraal Station hebben we een keuze aan leuke etablissementen om warm te worden. achter een kom dampende soep en een stevig winterbiertje. Na het fietsen mag dat.

Nieuwendammerdijk

Nieuwendammerdijk

 

 

Routeinformatie

Fietsroute: Haarlem en Kennemerduinen
Land: Nederland
Provincie: Noord-Holland
Lengte: 40 km
Beginpunt: Station Amsterdam Centraal (IJzijde)
Eindpunt: Station Amsterdam Centraal

Verlaat Amsterdam Centraal aan de IJzijde. Tegenover de nieuwe fietstunnel onder het station. Neem de veerpont naar Buiksloterplein. Volg de fietswegwijzers naar knooppunt 36, 38, 2, 55, 54, 53, 52, 77, 79, 47, 46, volg vanaf de fietswegwijzers naar Amsterdam Centrum.

Op het station Amsterdam Centraal zijn fietsen te huur in de fietsenstalling aan de oostkant van de voorzijde.

routekaart Waterland

routekaart Waterland

 

 

Meer Fietsrondje verhalen ontvangen?

Vul je emailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn op verkeersbureaus.info

 

Horeca onderweg

  • Net over de IJ-veer: Café de Pont en café-restaurant THT;
  • Na ongeveer 2,5 km: Café de Ruimte;
  • Daarna niets tot Monnickendam
  • Bij knooppunt 55 in Monnickendam: restaurant de Waegh;
  • Na knooppunt 47 in Durgerdam: De oude Taveerne;

Waterland

De naam Waterland is zeer toepasselijk voor dit waterrijke gebied. Het gehele gebied ligt onder de zeespiegel en wordt begrensd door dijken. Direct achter de dijken ligt een aantal meertjes. Deze zijn ontstaan door doorbraken van de Zuiderzee, zoals het Kinselmeer. 6.000 jaar geleden was het een waddengebied met daartussen zeegaten. Door ophoging van de wadden raakten de zeegaten verstopt en werd het gebied afgesloten van de zee. Er ontstond daardoor een moerasgebied waar planten groeiden. Uit de resten van deze planten ontstond na verloop van tijd veen. Door toename van de bevolking was men genoodzaakt het veen te ontginnen.

waterland

 

 

Tijdens de Romeinse tijd was het huidige IJsselmeer een binnenmeer: het Flevomeer. De huidige provincie Noord-Holland en Friesland zaten aan elkaar vast. Waterland was onderdeel van Friesland. Het zeewater rukte op en Holland en Friesland werden gescheiden door de Zuiderzee.

De Sint-Elisabethvloed hield behoorlijk huis

Oorspronkelijk lag Waterland boven de zeespiegel, maar de zeespiegel begon te stijgen. Ook door ontginning en inklinking van het veen kreeg het water steeds meer vrij spel. Het IJ werd steeds breder en meren als de Beemster, de Schemer en de Purmer ontstonden met verbindingen naar de Zuiderzee. De droge gebieden werden regelmatig overstroomd.

In 1283 kwam Waterland onder Graaf Floris de Vijfde van Holland. Er werd serieus begonnen met een centraal beheer van de dijken: het Hollandse Poldermodel. Waterland kreeg een ringdijk. Toch was deze dijk niet altijd afdoende tegen zware stormen die het zeewater opzwiepten. De Sint-Elisabethvloed in 1421 hield behoorlijk huis. Daarna was er iedere eeuw wel weer een overstroming. Tijdens de dijkdoorbraak in 1825 ontstond het Kinselmeer. Door de dijkdoorbraak ontstond door het binnenstromende water een diepe kolk, waarin het water bleef staan nadat Waterland weer drooggemalen was.

De dijkdoorbraak in de winter van 1916 was de directe aanleiding voor minister Cornelis Lely aanleiding om al in september om zijn plan-Lely in te dienen voor afsluiting van de Zuiderzee en gedeeltelijke inpoldering. Lely had al veel eerder plannen bedacht, maar deze kregen pas na de watersnoodramp draagvlak.

In 1927 startten de werkzaamheden in 1932 was de Afsluitdijk gereed. Zuiderzee werd IJsselmeer. Sindsdien heeft in Waterland geen overstromingen meer plaats gevonden. Lely mocht het niet meer meemaken de ingenieur overleed in 1929.

Een deel van Waterland hoort bij Amsterdam. Na de ramp in 1916 bleken de kleine gemeenten Buiksloot, Nieuwendam en Ransdorp niet in staat om de schade zelfstandig te herstellen. Zij lieten zich in 1921 vrijwillig annexeren door Amsterdam. De hoofdstad begon onmiddellijk met het vestigen van zware industrie en het bouwen van woonwijken in het uitbreidingsgebied. Het grootste deel van het gebied werd echter Landelijk Noord. De bewoners van de dorpen zijn tevreden dat Amsterdam het openbaar vervoer naar de kleine dorpen in stand houdt, terwijl in andere delen van ons land kleine kern zijn verstoken zijn van openbaar vervoer. Het gemeentelijk vervoerbedrijf rijdt met speciale busje op de smalle weggetjes.

 

 

Het drassige Waterland kent een hoge grondwaterstand. Op diverse plaatsen sijpelt het water zelfs over het fietspad. Het landschap wordt gekenmerkt door open graspolders met vaak smalle stroken groen tussen het water. Sommige stroken zijn drijvend veen dat op het water drijft. Het gebied is alleen maar geschikt alle weidegebied. Waterland is de kraamkamer van de wereldberoemde Edammer kaas. De bollen kaas worden tegenwoordig op veel plaatsen ter wereld geproduceerd, maar alleen kaas met het keurmerk Edam Holland komt echt uit ons land.

2 Kleuren water

2 Kleuren water

De lintdorpen van Waterland en overige woonkernen lijken onaangetast, met kleurrijke houten huizen en stolpboerderijen.

De planten- en natuurwereld is bijzonder. Vogelsoorten die veel voorkomen zijn weidevogels als de grutto, scholekster, wulp, kievit, tureluur, watersnip en kemphaan. Daarnaast bevinden zich in het gebied vele broedvogels, trekvogels en grazende vogels. Waterland heeft vele recreatiemogelijkheden, zoals fietsen, wandelen en varen. Het unieke is dat dit allemaal plaatsvindt onder rook van Amsterdam.

Overige fietsroutes in Waterland vind je bij www.recreatienoordholland.nl

 

 

Meer Fietsrondje verhalen ontvangen?

Vul je emailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn op verkeersbureaus.info

 

Comments are closed.