Een interessant fietsrondje langs beide oevers van de Maas

Maastricht is een van de populairste steden van ons land. Eijsden diende als het fraaie decor van de serie Dagboek van een herdershond. Het nu zo rustieke Voeren was in het tweede deel van de vorige eeuw het toneel van een heviger taalstrijd. Stof genoeg voor een interessant rondje langs beide oevers van de Maas.
sint-servaas-brug-maastricht

Het pontificale pand van Grand Hotel de l’ Empereur accentueert de entree van de statige Stationsstraat

Een soort rode loper van het station naar het centrum. Op de 13e eeuwse Sint Servaasbrug ligt de oude stad aan overkant van de Maas onze voeten. Opmerkelijk zijn de hoge zolders, die dienden om veel proviand en brandstof op te kunnen staan tijdens een van de vele belegeringen die de stad geteisterd hebben. Statig zijn ook de huizen langs de Maas. Dat gold niet altijd voor het er achter gelegen Stokstraatkwartier. Het eens zo welvarende wijkje met fraaie architectuur was in de jaren ’50 van de vorige eeuw zwaar verpauperd. Het buurtje had het etiket asociaal. Een ingrijpend renovatieplan zou het karakter totaal veranderen. Opmerkelijk voor die tijd, want destijds was de trend massaal slopen en sfeerloze flatgebouwen terug bouwen. Het uitplaatsen van de bewoners ging niet zonder problemen. Zij konden niet meer terugkeren, want de huren na de renovatie waren voor hen onbetaalbaar. Thans geldt de Stokstraat als een van de meest exclusieve winkelstraten van Nederland.

Het meest intieme plein

Maastricht kent diverse fraaie pleinen, maar als onze banden over keitjes het Onze Lieve Vrouweplein rollen zijn we het onmiddellijk eens: dit is het meest intieme plein van de Limburgse hoofdstad. De lindebomen zijn fors, maar aanzienlijk omvangrijker is de steenklomp van de Onze Vrouwebasiliek. Naast deze vestingkerk is het kapelletje met het beeld met Onze Lieve Vrouw Sterre der Zee. Dagelijks lopen nog altijd vele Maastrichtenaren het kapelletje binnen om even een kaarsje op steken.
het-meest-intieme-plein-van-Maastricht

Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming

Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming

Hobbelen over de keitjes

Hobbelen over de keitjes

Langs het riviertje de Jeker geeft een overgebleven deel van de vestingwerken een goede indruk van de belegeringen die dat stad heeft doorstaan. De Helpoort ziet er angstaanjagend uit. Hier werden indringers naar de hel gejaagd door ze te verrassen met het valrek met scherpe punten dat vanuit het gewelf naar beneden denderde.

We volgen het lint van de Jeker door het groen. In het jaar 384 kwam Sint Servaas van de andere kant vanuit Tongeren aanlopen om de eerste bisschop van Maastricht te worden. Volgens de legende kreeg de heilige kort voor zijn aankomst in de stad dorst. Sint Servaas tekende met zijn staf een kruis op de grond richtte zich tot de hemel en spontaan ontstond een bron. Een engel kwam aanvliegen met een beker. Een vrouw met zware koorts sloeg het gade. De bisschop gaf wat water aan de vrouw, waarop zij onmiddellijk genas. De huidige put dateert 1886.

Over Sint Servaas gaat voor zover bekend het oudste werk in onze Nederlandse taal:
Der enghel sinte Seruaes ersheyn
Hij gebodet den heiligen manne
Dat hi voer van danne
All daer hij noch is, te Tricht……

dichte Hendrik van Veldeke in 1165. Nog net in Nederland valt het barokkasteel Neercanne aan de overzijde van de Jeker op. Vele grootheden bezochten dit pompeuze bouwwerk. In 1991 dineerde koningin Beatrix hier met de Europese regeringsleiders voordat het verdrag van Maastricht gesloten werd.

Barokkasteel Neercanne

Barokkasteel Neercanne

We voelen ons in een Zuidfranse ‘gorge’

Het aanleggen van het Albertkanaal was een zware klus: niet alleen fysiek, maar ook door politieke spanningen tussen België en Nederland. De oorspronkelijke verbinding via Maastricht was zo gecompliceerd met handbediende sluizen dat schepen er maar liefst zeven dagen over deden. Na langdurig overleg tussen België en Nederland ontstond een compromisvoorstel, waarbij een verbeterde waterverbinding ten goede zou komen aan Antwerpen én Rotterdam. Er kwam echter een lobby op gang om de plannen af te blazen onder leiding van hoofdingenieur van Rijkswaterstaat Anton Mussert, de latere NSB-leider. Hij had succes: in 1925 veegde de Nederlands Tweede Kamer dit voorstel van tafel.
albertkanaal-gaar door-nauwe-doorgangen-2

De Nederlanders begonnen met de aanleg van het Julianakanaal en de Belgische koning Albert I stak in op 31 mei 1930 de eerste spade in de grond voor het kanaal dat naar hem werd vernoemd.

Het Albertkanaal gaat om Maastricht heen pal langs de Nederlandse grens en dwars door de uitlopers van de Sint-Pietersberg. Voor deze verbinding moesten twee 60 meter diepe doorgangen worden uitgehouwen in het mergel bij Ternaaien en bij Kanne. Met een beetje fantasie fietsen we hier door een Zuid-Franse ‘gorge’.

De wat vervallen dorpen en de onsamenhangende bebouwing verraden onmiddellijk dat we een stukje door Wallonië fietsen. Een fietsknooppunt het hier een ‘point noeud’.

Vanaf het pontje over de Maas nemen we al waar dat het Nederlandse Eijsden aan de overkant er een stuk verzorgder uitziet. Eijsden had een belangrijke positie als grensplaats aan de Maas en dat zijn we duidelijk terug in het beschermd dorpgezicht aan het Bat langs de Maas en de Diepstraat. Het verhaal van “Dagboek van een herdershond” speelde zich af in Geleen, maar de opnamen zijn hier gemaakt. Eveneens beschermd dorpgezicht in het uitgestrekte kasteel van Eijsden. Voor het poortgebouw stallen we onze fietsen voor een wandeling door de tuin van de beroemde Franse tuinarchitect Achille Duchêne.

Hoogstambomen

We hadden hem bijna niet opgemerkt tussen het weelderige groen, maar de Voer is dan ook een nietig stroompje. Toch heeft het water voldoende kracht om bij Eijsden twee watermolens in beweging te zetten.

Het dal van de Voer is van oudsher een grote fruitboomgaard. Ooit kregen de telers subsidie om de hoogstammen te kappen, maar gelukkig wordt de aanplant van deze échte fruitbomen al weer een tijdje gestimuleerd.
de-voerenweg

De fruitteelt kent geen grenzen. Ook het Belgische Voeren staat bekend om het fruit. De voormalige leider van de pro-Luikse beweging José Happart was eveneens ooit fruitteler. Op de veiling van Eijsden bleek hij ineens wel Nederlans te kunnen spreken.

Bijna ongemerkt komen we weer in Nederland. Voor ons ligt Mesch. Dit grensplaatsje werd op 12 september 1944 als eerste bevrijd door de Amerikanen.

Terug in België moeten we even stukje in de pedalen, maar na een stukje plateau dalen we af naar de Pley, het sfeervolle dorpsplein van ’s Gravenvoeren. Achter de Pley kabbelt de Voer gestaag tussen een paar vakwerkhuizen. Een van de huizen is over de Voer heen gebouwd. De Voerenweg klimt langzaam het dal van de Voer uit. Ooit was dit smalle weggetje een belangrijke handelsweg tussen ’s Gravenvoeren en het Nederlandse Gronsveld.
de-pley-in-voeren

gravenvoeren

De Voerenweg klimt uit het dal

De Voerenweg klimt uit het dal

Het gat in de Sint-Pietersberg

Terug bij de Maas krijgen we een helder beeld van het gapende gat dat sinds 1926 in de Sint-Pietersberg is gegraven. Het lijkt op een soort holle kies Het draait om Nederlands cement, was jarenlang de slagzin van de E.N.C.I. (Eerste Nederlandse Cement Industrie).
Het-gat-in-de-sint-petersberg

Dat Maastricht heeft ook nieuwe levendige wijken heeft die getuigt Ceramique. Het Charles van Eyckpark is een trendy plek om te zonnen aan de Maas.
trendy-zonnen-in-charles-van-eyckpark

Het mooiste deel van onze tocht zit echt in de staart: terug fietsen langs de Maas waar de oude Sint-Servaasbrug langzaam op ons afkomt.
de-sint-servaasbrug-komt-langzaam-dichterbij-2

  • Route informatie
  • De Voerense taalkwestie
  • Het Limburgse dialect leek teveel op het Duits
  • Kunnen wij daar nog wel blijven werken?
  • De kentering
  • De politieke tegenpolen zijn twee achterneven van elkaar
  •  

     

    Routeinformatie

    Fietsroute: Maastricht & Voeren
    Land: Nederland en België
    Provincie: Nederlands-Limburg, Belgisch-Limburg en Luik
    Lengte: 38 km
    Beginpunt: Station Maastricht
    Eindpunt: Station Maastricht

    Ga voor het station langs Hotel de l’Empereur de Stationsstraat in haaks van het station af. Fiets door tot over oude brug over de Maas: De Sint Servaasbrug. Hier kom je op knooppunt 1. Volg de knoopunten 1, 3, 12, 401, 402, 411, 412, 413, 76, 77, 420, 421, 422, 431, 100, 78, 74, 75, 04, richting 02, maar in Maastricht op ongeveer36 km voorbij het viaduct over de weg direct na Vodafone linksaf naar de Maas. Meteen rechts de Maas blijven tot de Sint Servaasbrug. Hier rechtsaf Wyker Brugstraat naar het station.

    Het pontje over de Maas tussen Ternaaien (in het Frans Lanaye) is in de vaart t/m zondag 1 november. Na deze datum is er een alternatief via de stuw van Lieze (Lixhe). Eevn ten zuiden van het pontje. Ga hiervoor vanaf 413, 414 naar 420. Daar ben je weer op de route.

     

     

    Meer Fietsrondje verhalen ontvangen?

    Vul je emailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn op verkeersbureaus.info

     

    Etablissementen langs de route

    Voor Knooppunt 76 Eijsden, Eetcafé Aon ’t Bat

    Vanaf het pontje over de Maas zie het terras al liggen op een prachtige plek aan de Maas. Al sinds 1905 is hier een horecabedrijf. Bij kouder weer wordt het terras verwarmd. Op de lunchkaart prijken onder andere meergranen broodjes met brie, walnoten en stroop, of een Italiaanse bol met rundercarpaccio, met pijnboompitten,Parmezaanse kaas en truffelcrème. Ook voor een koffie met vlaai kun je hier uitstekend terecht. Aon ’t Bat biedt de mogelijkheid om e-bikes op te laden. Dagelijks open vanaf 10:00 uur. Keuken open vanaf 11:00 uur.

    't Bat

    ’t Bat

    Net om de hoek in Eijsden, Brasserie la Meuse

    Gelegen op een idyllische plek in het beschermde dorpsgezicht van Eijsden.
    Op de lunchkaart o.a. pain de campagne met mozzarella, tomaat en basilicum, of ambachtelijk molenaarsbrood met geitenkaas, crispy bacon en honing. Ook dit etablissement biedt de mogelijkheid om je e-bike op te laden. Dagelijks open vanaf 11:00 uur: ook de keuken.
    la-meuse-bourgondisch-in-de-diepstraat-van-eijsden

    Bijna 1 km voorbij knooppunt 421 Mesch, Auberge ’t Koffer

    In 1944 was dit het eerste café van Nederland dat werd bevrijd. Het terras is sfeervol tussen het groen. ’t Koffer biedt: “Lekker eten wat de pot schaft. Wij hebben een aantal heerlijke gerechten. Vraag ons wat onze creatieve kok vandaag op de kaart heeft staan. Een tussendoortje, een aperitief, genieten staat bovenaan ons menu. Wij serveren van tapas tot streekgerecht, voor de grote en de kleine trek. Ook het heerlijke gebak van de beste banketbakker uit de streek is niet te versmaden.” Het huisbier is Gulpener met uitsluitend Limburgse grondstoffen. Open vanaf 10:30. Op dinsdag gesloten. Na de herfstvakantie overdag alleen in de weekeinden open. Je kunt Het Koffer ook aandoen op de terugweg. Je moet in Mesch ongeveer 1 km van de route af.

    't Koffer

    ’t Koffer

    Knooppunt 431 ’s Gravenvoeren, Eetcafé Der Pley

    Midden in het dorp met terras. Met naast de koffie een appelvlaai. Voor de lunch een Voeren´s kaasplankje met o.a. stinkkaas uit de streek, maar ook een stokbroodje of een pannenkoek. Van de fles de streekbieren van Rick´s, en bier uit de Abdij van Val Dieu. Op dinsdag gesloten.

    Meer informatie, fietskaarten en andere fietsroutes

    De Voerense taalkwestie

    Als je door het golvende landschap met de rustieke dorpjes van Voeren fietst, kun je je eenvoudigweg niet voorstellen dat hier een heftige taalstrijd het dagelijkse leven jarenlang volkomen op zijn kop heeft gezet. De huidige burgemeester Huub Smeets van Voerbelangen werd in 1977 na een molestatie ernstig gewond en zijn zelfs diverse malen schoten gevallen.

     

     

    Traditioneel spreken de Voerenaren een Limburgs dialect en de streek valt dus onder het Nederlands taalgebied. Dit taalgebied was oorspronkelijk veel groter, maar in de Franse tijd van 1795 tot 1813 rukte het Frans op. Voeren werd ingelijfd bij Frankrijk en onderdeel van het departement Ourth. Na Waterloo werd dit de provincie Luik en na de afscheiding van België van Nederland werd Voeren een Nederlandstalige enclave in België. Hoewel Voeren deel uitmaakte van Luik was het onderwijs Nederlandstalig en de pastoors preekten ook in het Nederlands. De stad Luik is niet ver, maar Voeren had daar niet zoveel mee, want de streek leefde van de agrarische sector. Veel Voerenaren kennen van oudsher wel Frans, maar gebruiken als dagelijkse omgangstaal het Limburgs. Na de Belgische afscheiding bleef de uitwisseling met de dorpen aan de Nederlands kant van de grens. Huwelijken tussen partners van beide zijden van de grens kwamen en komen regelmatig voor. Van oudsher wonen in Voeren mensen met een Nederlands paspoort. Zij maken gewoon deel uit van de samenleving en het rijke verenigingsleven.

    Het Limburgse dialect leek teveel op het Duits

    De Tweede Wereldoorlog met alle gruwelijkheden gooide roet in het eten. Een aantal Voerenaren vond dat het Limburgse dialect teveel op het Duits leek en daar wilde men absoluut niet mee geassocieerd worden. Het gebruik van het Frans rukte opmerkelijk op.

    In de jaren ’50 van de vorige eeuw daalde het aantal banen in de agrarische sector fors. Veel Voerenaren moesten dagelijks pendelen naar Luik om te werken in de industrie. Er ontstond een duidelijk oriëntatie op Luik. Het was ook de tijd dat steeds meer kinderen vervolgonderwijs gingen doen na het lager onderwijs. Daarvoor moesten ze wel naar Franstalige scholen in Wallonië, want Voeren kende geen middelbaar onderwijs.

    In 1963 kwam de gewestelijke herindeling van België. Voornamelijk Nederlandstalige gebieden werden over geheveld naar Vlaamse provincies en Franstalige streken gingen naar Waalse provincies. Voeren ging van Luik naar Belgisch-Limburg.

    Kunnen wij daar nog wel blijven werken?

    De overheveling zorgde voor grote onrust in de streek, want een belangrijk deel van de bevolking was inmiddels economisch afhankelijk van Luik. “Kunnen wij daar nog wel blijven werken? Worden wij dan niet achtergesteld? Als er ontslagen vallen, zijn wij dan het eerst aan de beurt?” Al deze zaken speelden een rol dat het verzet tegen de overheveling toenam.

    De vlam sloeg pas goed in de pan, toen de uit een voorstad van Luik afkomstige José Happart het verzet van de beweging Retour à Liège (Terug naar Luik) ging aanvoeren. Hij koos voor de aanpak van een straatvechter. De spanningen in het anders zo vredige landschap stegen ten top. Voeren was dicht gekalkt onder de pro-Luikse leuzen. Nederlandstalige borden werden onleesbaar gemaakt De successen voor Happart waren echter groot. Drie raadsperioden domineerden de Luiksgezinden met een tweederde meerderheid onder de 2.700 kiesgerechtigden: in zetels uitgedrukt 10 tegen 5 voor de Nederlandstalige Voerbelangen. Het besturen van de Retour à Liège bestond voor een belangrijk deel uit dwarsliggen van het provinciebestuur van Belgisch-Limburg. Oeverloze beroepsprocedures stapelden zich op. De kosten rezen de pan uit.

    De kentering

    In 1988 begon echter een kentering: de Luiksgezinden verloren 245 stemmen aan de Nederlandstalige partij. Het was grotendeels gedaan met de industrie in Luik. Duizenden werknemers kwamen op straat. De oriëntatie vanuit Voeren op Luik werd minder. Luik was niet langer zaligmakend, maar kreeg steeds meer het stempel van een verpauperde stad.

    Een nieuwe economische activiteit ontwikkelde zich in Voeren: het toerisme. De bezoekers kwamen vooral uit Nederland en daar doe je met Frans niet zo veel mee.

    In 1994 haalden de Luiksgezinden nog maar een nipte meerderheid., maar in 2000 mocht de 17% van de bewoners met een Nederlands paspoort voor het eerst stemmen. De verhouding werd 8 zetels voor Voerbelangen en 7 voor Retour à Liege. Sinds die tijd is het rustig in Voeren. Het toerisme floreert en veel Voerenaren pikken een graantje mee.

    De politieke tegenpolen zijn twee achterneven van elkaar

    Thans is de politieke verhouding 180 graden gedraaid ten opzicht van de jaren ’80: 10 zetels voor Voerbelangen en 5 voor de Waalsgezinden. De laatste groep lijkt inmiddels te berusten dat zij niet meer bij Luik horen, want sinds 2006 is hun naam veranderd van Retour à Liège in Retour@libertes.

    Van de kinderen volgt nu ongeveer 80% Nederlandstalig onderwijs. Er is inmiddels ook middelbaar onderwijs

    Saillant detail: de twee politieke tegenspelers burgemeester Huub Broers van Voerbelangen en de huidige Retour@libertes-leider Roger Smeets zijn achterneven van elkaar. Overigens kan Smeets niet ontkennen dat zijn grootouders ooit vanuit Nederlands-Limburg zijn neergestreken in Voeren.

     

     

    Meer Fietsrondje verhalen ontvangen?

    Vul je emailadres in om een e-mail te ontvangen als er nieuwe fietsrondjes en fietsverhalen beschikbaar zijn op verkeersbureaus.info

     

    Geef een reactie

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *